TOP
Het (h)erkennen van het probleem
Je hebt mensen die lekker werken en daar een gelukkiger mens van worden - de enthousiaste fanatiekeling. Vrienden en vriendinnen zeggen met een glimlach dat het wel een workaholic is als zij s'avonds samen bij de sportschool staan of als zij zich een restaurantje gunnen.
Hoewel het "-aholic"-woord al is gevallen is dat niet waar we het hier over hebben. We hebben het hier over werkverslaving.De enthousiaste harde werker werkt lekker maar werkverslaafden werken niet echt lekker meer. Begrijp mij goed, zij hebben het ondanks de hoge inzet nog het meest naar hun zin op hun werk en er is ook sprake van een een tussentraject waarin "lekker fanatiek werken" langzaam omkiept naar "workaholisme". Maar het verschil tussen lekker hard werken en werkverslaving is dat gaandeweg het werk geen aspect van hun leven is... het is hun leven geworden. Die omslag is waar we het hier over hebben.
Werkverslaafden hebben vaak niet door dat ze verslaafd zijn. Dat is een kernmerk van verslaving. Het belang van partner, kinderen of hobby's verdwijnt, alles komt in het licht te staan van werk. Ik zeg vaak met een glimlach "als therapeut heb ik niet zo'n hoge pet van het menselijke denken". Begrijp mij goed, wat ik doe met mensen is, naast het oefenen, gericht op een verstandige manier van denken, maar veel dingen in ons leven veranderen zonder dat we het door hebben. Veel gaat automatisch zonder dat we erover denken en veelal merken we pas achteraf wat er gebeurt is. Niet omdat we dom zijn, niet omdat het ons niet kon schelen. Maar omdat we er niet op gelet hebben.
Hoeveel mensen, denk je, zijn er naar mij toe gekomen met de hulpvraag: "Hans ik heb me de afgelopen jaren bewust in de problemen gebracht. Laten we eens aan de slag gaan om daaruit te komen"... dat zijn er niet veel, nee. Toch spreek ik dagelijks mensen met problemen in hun leven.
Regelmatig krijg ik de vraag: "Vanaf welk punt kan je zeggen dat mensen verslaafd zijn?"
Het zou natuurlijk heerlijk zijn als we dat zo duidelijk konden stellen. Want dan konden we (afhankelijk van ons angst niveau) daar ruim vóór blijven, of daar juist nèt voor blijven hangen. Of dan konden we mensen die we van een beginnende werkverslaving heel duidelijk zeggen wanneer onze ongerustheid terecht is volgens 'de norm'. Dus het is logisch dat die vraag vaak gesteld wordt.
Helaas is dat niet zo zwart/wit te stellen en ook nog eens per persoon verschillend. De denkwereld van een mens is opgebouwd op een biologisch systeem. Dat kent geen aan/uit switch, dat verandert middels groeien of verzwakken. Je kunt het ontstaan van een werkverslaving vergelijken met de carrière van een alcoholist. De meeste alcoholisten starten in eerste instantie als een 'gezellige drinker'. Er is zelden een duidelijke datum aan te geven waarna iemand ineens verslaafd werd. Toch is er op een gegeven moment een situatie ontstaan waarin iedereen ziet: "dit is toch echt een alcoholist". (uuhhh iedereen? ook de persoon in kwestie?)Je werk is een verslaving geworden wanneer je wereld eerder kleiner wordt dan groter door al dat gewerk. Het is een verslaving geworden als je werk nog het enige is waar je nog een kick uit haalt.
Veel van de mensen die bij mij komen, zijn in eerste instantie gestuurd door collega's of partner of zelfs leidinggevenden. Omdat die zien dat het te ver gaat. Maar sommige mensen komen ook omdat ze merken dat ze geen energie meer hebben, al een burn-out hebben, of daar tegenaan zitten.
Nou, nee. Bij mij komen héél verschillende mensen. Soms zijn werkverslaafden de snelle mensen, strak in pak en altijd druk, druk, drukke managers met verantwoordelijke banen. Soms zijn het juist de onopvallende mensen die zich helemaal stuk werken voor hun klanten. Heel geliefde therapeuten of verpleegkundigen in de gezondheidszorg, bijvoorbeeld.
Maar om er dan toch wat te zeggen over (zelf)herkenning:
Werk is een verslaving geworden wanneer je wereld door jouw arbeidsmoraal eerder kleiner wordt dan groter, als je werk nog het enige is waar je nog een kick uit haalt.
Vaak zie je ook een ondermijning van de biologie: mensen gaan steeds vroeger opstaan, nog sneller rijden om tijd te winnen en nog langer doorwerken, dagen van 10 tot wel 14 uur. Ook opp andre vlakken zakt de zelfzorg weg. Mensen hebben door de aanhoudende stress geen trek meer en slaan ontbij en lunch over. Dan valt ook de goede nachtrust weg, vaak door piekeren.
Dan zijn we vaak wel aangekomen op het moment dat mensen diep in hun hart wel weten dat er iets mis aan het gaan is. Langzaam krijg je het gevoel dat je de controle verliest. Soms zit je even stil en denk je "Waar doe ik dit allemaal voor, ik ben gek." Maar dan is er altijd wel weer een reden: "Het moet wel want de schoorsteen moet toch branden".. Maar moet het echt?Quote: "Angst dreef mij ook voort, bang om bijvoorbeeld ontslagen te worden als ik het niet goed zou doen. Zij zagen ook dat ik heel veel power en energie had. Dat wekte ook weer bewondering een waardering op. En dat is fijn om te krijgen."
Bij (midden)managers zie je het ook nogal eens gebeuren. De topmanagers weten wel dat je geod voor jezelf moet zorgen als je het op de lange termijn goed wilt laten gaan. Maar de middenmanagers zien een promotie aan hun neus voorbij gaan (bijvoorbeeld omdat zij menselijkerwijs niet zo handig met hun personeel omgaan) en denken een tikje verontwaardigd: "laat ik er nog maar een schepje bovenop gooien."
Mensen raken verslaafd aan hun werk door bijvoorbeeld een gebrek aan sociale vaardigheden, omdat ze een rot verleden hebben gehad of tegenvallers in het heden mee maken - zoals problemen in het huwelijk. En zoals bij iedere verslaving is op een gegeven moment het gevolg zijn eigen oorzaak. Veel mensen met een (beginnende) werkverslaving ervaren een "leegte in hun leven". Wanneer je het gevoel hebt "dat je iets mist", geen andere interesses hebt, geen hobby's of partner of vriend(inn)en hebt, dan stort je jezelf al snel op de dingen die wel een succes-gevoel geven, zoals werk.
Sommige mensen vinden het ook maar lastig, of missen de sociale vaardigheden voor al die mogelijkheden 'gewone contacten'. Werk contacten zijn wat dat betreft wat makkelijker, ze zijn al gestructureerd door het werk. Het is wel duidelijk wat je wel-en-niet kan doen.
Sommige mensen hebben een duidelijk voorbeeld gehad van hun ouders. Zeker de mensen die na de teede wereldoorlog het gevoel hadden dat zij de wereld weer moesten opbouwen. Als ouder hadden ze niet zo veel tijd om voor te doen hoe je van een leven geniet en hun kinderen groeien op met arbeidsmoraal. Het referentiekader is dan van het vroegste begin al behoorlijk gekleurd.
Werkverslaafden ervaren zichzelf vaak als enthousiast en energiek. Zij voelen die energie ook echt. Maar mensen uit de nabije omgeving zien vaak wel dat deze mensen eigenlijk teren op noodenergie. Maar als zij aan de bel trekken dan begrijpt de werkverslaafde zelf werkelijk niet waar ze het over hebben: "Nee joh. ik ben soms wat moet maar ik heb zat energie, ik vind dit leuk om te doen." En gaandeweg houdt de omgeving op om er over te zeuren. "Laat maar" denkt de partner. "Ik zoek het wel elders bij mijn vrienden of vriendinnen of bij de tennisleraar of..." in ieder geval hebben die mensen niet meer de verwachting dat het nog veel uitmaakt dat het iets zal uitmaken om er wat van te zeggen dus ze stoppen ermee. Dat is iets dat mensen vaak ergens wel hebben gezien, maar op dat moment dringt vaak niet zo door wat daarvan eigenlijk de kosten zijn.
Op je werk krijg je waardering voor je inzet. Als dan de rest van je leven op dat moment minder leuk is, maar je hebt wel succes op je werk, dan focus je je natuurlijk liever op dat laatste. Pas als je je beseft dat je verslaafd bent, komt ook de realisatie van wat er allemaal is stuk gegaan.
Als mensen eenmaal 'verslaafd' zijn, dan zijn zij dat omdat ze niet meer weten te genieten. Ze hebben geen hobby's meer, hun leven wordt leger. Ze krijgen problemen in hun relatie of beseffen zich dat het missen van een relatie een enorme leegte veroorzaakt die door niks ingevuld kan worden. Het is afgelopen met hun energie. Huwelijken kunnen er door kapot gaan. Partners proberen al een tijd lang tegen de verslaving op te roeien maar ze worden niet gehoord of worden te vaak vergeten. Op den duur voelen zij niet meer wat zij vroeger voelden en is het einde huwelijk. Helaas kan dat voor een werkverslaafde een extra reden zijn om nog harder te gaan werken.Huwelijken kunnen er door kapot gaan. Partners proberen lange tijd op te roeien tegen die verslaving maar worden niet gehoord. Op den duur kan dat een reden zijn om het huwelijk te beëindigen. Helaas kan dat dan vervolgens voor een werkverslaafde een extra reden zijn om nog harder te gaan werken
Het schuldgevoel komt pas achteraf. Anders was de verslaving ook niet zo ver doorgegaan. Maar tegelijkertijd is het juist het schiuldgevoel dat mensen ertoe drijft om onverstandige stappen te nemen. Mensen zien misschien wel het verdriet van hun vrouw of kinderen. Natuurlijk snapt een vader dat zijn zoontje teleurgesteld is als hij niet bij zijn voetbalwedstrijd komt kijken. Maar vaak zien werkverslaafden niet wat dit alles echt betekent. Daarvoor zijn te druk bezig met werken...
Partners die het gevoel hebben dat hun man/vrouw teveel werkt, raad ik aan bij hun eigen gevoel te blijven en hun gevoel (verdriet of irritatie) te bespreken en er niet te makkelijk in mee te gaan.Voor een werkgever lijkt het in eerste instantie ideaal als hij iemand in dienst heeft die verslaafd is aan zijn werk. Maar als het werk echt nog het enige is wat belangrijk is, dan wordt dat ook vaak voor werkgevers een probleem. Werkverslaafden zijn vaak ontevreden, ook over hun collega's. Werkverslaafde managers zijn bepaald niet geliefd. Zij vragen van hun werknemers een zelfde overspannen arbeidsmoraal en investering als zij zelf leveren. Dat beïnvloedt de werklust van anderen enorm. Werkverslaving werkt ziekte en miscommunicaties in de hand. Omdat bedrijven tegenwoordig zelf meer-en-meer verantwoordelijk worden gehouden voor de gezondheid van de werkplek zijn de meeste werkgevers uiteindelijk niet zo blij met een werkverslaafde medewerker.
Je kan maar moeilijk zeggen "je mag nooit meer werken", zoals dat wel kan bij een verslaving aan middelen - bijvoorbeeld alcohol. Dat maakt dat de behandeling soms wel wat lastiger. Er zijn soms ook situaties dat je met mensen moet concluderen dat het op een bepaalde werplek niet meer lukt om dat patroon te doorbreken. Maar vrijwel altijd kan je een werkverslaving behandelen als iedere andere verslaving door je te richten op 'gecontroleerd gebruik'. Dus bijvoorbeeld: "werken tot de tijd dat je wordt betaald, niet langer".
"Schuld" is ook zo'n tricky onderwerp dat nogal eens naar voren komt in de behandeling. Juist omdat mensen vaak letterlijk proberen om dat schuldgevoel "weg te werken". Zo kunnen mensen op hun manier juist keihard bezig zijn voor andere mensen terwijl zij zich alleen maar steeds schuldiger beginnen te voelen. De oplossing van het probleem wordt weer de oorzaak... Dat kan vaak handiger en dat is het waar het ook in de behandeling over gaat. Maar centraal blijft natuurlijk staan dat iemand zelf verantwoordelijk is voor de manier waarop hij z'n leven indeelt. Als je dat zo bewust mogelijk diet dan hoef je daar achteraf niet te schuldig over te zijn.
Je verschuilt je toch al snel achter je werk "Ik kan niet komen, sorry, te druk."
Maar bepaalde dingen kunnen op die manier aan je voorbij gaan waar je achteraf van baalt. Dat moet je je wel beseffen.Afhankelijk van de persoon is de behandeling langdurig of kort. Soms is het lastig om ook een beetje door de vooroordelen van de maatschappij heen te leren kijken want de maatschappelijke waardering die een werkverslaafde krijgt voor zijn inzet - een goed salaris, een mooie auto - die maakt het soms nog veel ingewikkelder om van jezelf te erkennen dat je mogelijk verslaafd bent. We erkennen niet eens dat iemand te veel kan werken: "aan een beetje werk is nog nooit iemand dood gegaan". Dat klopt, aan een beetje werk niet. Maar "dood door overwerk" (karoshi) is een dgeregistreerde doodsoorzaak bij verzekeringsmaatschappijen in Japan.
Bij werkverslaving loop je - net als bij iedere andere verslaving - ook na behandeling het risico om terug te vallen in je oude patroon. Dus het is belangrijk om te herkennen dat jouw lijf en jouw emoties ook aangeven dat het wel een beetje te veel van het goede begint te worden.Weet jij van jezelf wanneer je gas terug moet nemen?
"Ik weet waar m'n grens ligt, dan word ik gewoon heel chagrijnig. Dan weet ik dat ik aan m'n tax zit en dan kies ik voor mezelf, keer ik alles even de rug toe en ga ik ontspannen."
De auteur is therapeut en mental coach.
Gespecialiseerd op behandeling van hyperventilatie-, paniek-, verslavings- en andere overbelastingsklachten en supervisie op het terrein van 'ziekte & werk'. Hij is op verschillende plaatsen werkzaam als therapeut en supervisor in de (geestelijke) gezondheidszorg, heeft een eigen praktijk voor individuele begeleidingstrajecten en geeft op locatie trainingen op bovenstaande gebieden.
Hans R.J. West
p/a HelpDisk.nl
Bilitonkade 170
3531 TN Utrecht
< hanswest@knoware.nl >
0 (0 3 1) 3 0 - 2 9 4 4 4 4 0
(maak gebruik van het antw. apparaat)
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
![[^]](../pics/pylupsml.gif){kind=small}
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans
R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 20070421