TOP
Omdat ik dit congres toch voor mijn werk moest uitschrijven... Waarom dan niet ook op HelpDisk geplaatst?Verslag van de lezing 'het verslaafde brein' op dinsdag 19 oktober 04 te Nijmegen.
Belangrijkste spreker was Bart Ellenbroek, hoofddocent psychoneurofarmacologie van de Radboud Universiteit Nijmegen. Andere sprekers waren, tijdens een debat n.a.v. zijn betoog, Don Olthof, directeur van de Grift (Gelders Centrum voor Verslavingszorg) en Ciska Joldersma , Tweede Kamer CDA. Het geheel werd vooraf gegaan door een live hersenscan experiment door Peter Hagoort. Directeur van het F. C. Donderscentrum voor hersenonderzoek.
De iets provocerende stelling van hr. Ellenbroek luidt "verslaving is een chronische ongeneeslijke hersenziekte". Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek middels ratten probeert hij dit aan te tonen. Hij maakt een rat verslaafd aan cocaïne. Het dier zit langere tijd in een kooi en leert dat wanneer het zijn/haar neus in een bepaald gat in die kooi steekt er acuut een kleine hoeveelheid cocaïne wordt ingespoten.
Ellenbroek hanteert hier de term "beloning". Het "de neus in het gat steken", levert een bepaalde beloning op. Bijv. in de zin van "goed voelen", of "ontspannen voelen". In het brein zien wij dit terug in dopamine aanmaak in het "Reward system".
De MRI-scan laat zien dat er ook fundamentele veranderingen in het brein optreden. Bij dieren is dit het best onderzocht en daar is duidelijk te zien dat een inmiddels stevig verslaafde rat is niet alleen erg druk bezig met cocaïne. Door niet iedere keer dat zij hun neus in het gaatje stoppen coke toe te dienen maar het eens in de zoveel keer te doen kan een beetje gekeken worden hoeveel zij over hebben voor hun "hitje". Dan blijkt dat een rat makkelijk breid is om 128 keer zijn neus in een holletje te steken in de hoop dat ie deze keer wel een dosis toegediend zal krijgen.
Ellenbroek doet zijn proeven met meerdere ratten en dit laat zien dat niet iedere rat hetzelfde doet. Er zijn ratten welke met overgave steeds maar weer de neus in dat gat steken en daarmee reeds snel een verslaving opbouwen. Ook zijn er ratten welke deze "overgave" niet of beduidend minder kennen. Deze hebben blijkbaar een dergelijke grote behoefte niet. Ellenbroek spreekt in deze over een "in aanleg gevoelig zijn" of een "in aanleg gevoelig gen".
Ook laat Ellenbroek een flink verslaafde rat afkicken en deze krijgt bijv. een jaar geen cocaïne toegediend. Daarna wordt het dier weer teruggezet in de eerdere kooi, krijgt daarmee weer de gelegenheid te gebruiken en wat blijkt is dat de verslaving in zeer korte tijd ten volle terug is. Verontrustend voor onze cliëntèle is dat een rat dus ook na een vol jaar abstinentie (NB ratten worden gemiddeld 2 jaar uit) na een paar dagen weer op hun "oude gebruiksniveau" zitten ook na een volledige afkick te hebben meegrmaakt voor de duur van een half leven.
Gekoppeld aan dit experiment spreekt Ellenbroek over "het veranderende en veranderd brein". Hij liet dit middels een groot scherm waarop scans van relevante delen van het brein zichtbaar waren. Er hebben zich daarin veranderingen voorgedaan welke niet meer terug te voeren zijn naar hun oorspronkelijke staat. En met deze constatering doet de term "ziekte" haar intrede. Het brein is verslaafd, chronisch en ongeneeslijk!
Een van de belangrijkste eigenschappen van het brein is plasticiteit.
Dat de flexibiliteit van het brein om in nieuwe situaties nieuwe wegen te vinden of bij schade te "zoeken" hoe onbeschadigde delen van het brein de functie van de beschadigde delen kunnen overnemen. In een zogenaamde verrijkte omgeving voor een rat (lees: spelletjes en kruip-door-sluip-door dingetjes i. p. v. een saai hok waarin zij alleen maar voldoende voedsel krijgen) zul je zien dat er nieuwe verbindingen ontstaan (de plasticiteit). Terry Robbinsons deed experimenten met ratten die hij eerst verslaafd maakte in een simpele omgeving. Het blijkt dat de eenmaal verslaafde dieren niet meer in stat zijn om nieuwe dingen te leren in een verrijkte omgeving terwijl ratjes die "gewoon‰ van een prikkelarme naar een "verrijkte" omgeving verhuisden die plasticiteit wel lieten zien.
Wanneer in het brein gekeken wordt dan blijkt dat er in de basale ganglia minder dopamine circuleert bij verslaafde diertjes. Dopamine is een stof die te maken heeft met het beloningssysteem in het brein. Je komt deze stof tegen wanneer er aangename genietingen gebeuren (eten als je honger hebt, seks is een heel belangrijke). Het lijkt duidelijk te zijn dat het beloningssysteem niet meer functioneert.
Bij niet-verslaafde ratjes is dit beloningssysteem nog redelijk flexibel. In de ene situatie is iets meer belonend dan in een andere situatie (een boterham met kaas is meer belonend na drie dagen hongeren dan na een copieuze maaltijd). Het beloningssysteem wordt dus in verschillende omstandigheden door verschillende dingen geactiveerd. Deze eigenschap raakt het brein van de verslaafde rat kwijt. Het wordt alleen nog maar geactiveerd door het middel.
De effecten op dopamine door alcohol en benzodiazepinen zijn hiermee ook vergelijkbaar.
Wanneer we dit serieus nemen kunnen we dus volgens Ellenbroek alleen maar constateren dat verslaving een (waarschijnlijk ongeneeslijke) ziekte is.
Een ziekte die wel degelijk met bijvoorbeeld stressniveau te maken heeft (APO UNSUS ratjes hebben waarschijnlijk een grotere gevoeligheid voor cokeverslaving in hun dopaminesysteem die door stressniveau sterk beïnvloed wordt.
Wanneer we nu nadenken over de vraag in hoeverre deze bevindingen invloed hebben op de bejegening van verslaving dan pleit Ellenbroek ervoor dat het eerder een medisch probleem is dan een juridisch probleem.
Een ander punt is voorkomen is beter dan genezen. Wanneer er meer wetenschappelijk onderzoek zou worden gedaan naar de "bevattelijkheid" voor verslaving dan zou daar mogelijk veel leed mee voorkomen kunnen worden. Het is natuurlijk iets anders of je in een postbus 51 "reclame" te horen krijgt dat drank meer kapot maakt dan je lief is" of dat je op grond van jouw genetisch profiel te horen krijgt dat de kans dat jij verslaafd zult raken aan alcohol 60% is
als je er aan gaat beginnen. Wanneer er meer kennis van zaken is over de relatie tussen de "brain make-up" (door enerzijds erfelijke en anderzijds niet-erfelijke factoren) en verslaving, dan zou de behandeling van verslaving er wel eens heel anders uit kunnen gaan zien.
Vervolgens was er een discussie ronde met Don Olthof (directeur van de Grift) en Ciska Joldersma (CDA politica) waarin werd gekeken naar de gevolgen die een dergelijke benadering zou hebben voor,
bijvoorbeeld, heroïne verstrekking op doktersvoorschrift (voorlopig is heroïne nou eenmaal nog het beste "medicijn" om een heroïne verslaafde zich een beetje redelijk te laten voelen).
Logischerwijs werd hier de link gelegd met andere chronische ziektebeelden, bijv. diabetes mellitis of COPD. Ziektebeelden welke om medicatie vragen om het leven aangenamer of draaglijker te maken. En natuurlijk heeft niemand daar moeite mee, d.w.z. met het feit dat patiënten daar medicinaal ondersteund worden. De gedachte "natuurlijk zijn dit patiënten" is algemeen geaccepteerd! Maar wanneer nu het onderzoek van Ellenbroek continueert en het bewijs van zijn stelling meer en meer komt vast te staan, daarmee zou zich een revolutie in het denken over en behandelen van verslavingen kunnen ontstaan.
Dat begint natuurlijk binnen het vakgebied, maar zal uiteindelijk ook binnen de publieke opinie de nodige aandacht krijgen. Zal er voldoende ontwikkeling zijn om verslaafden op een andere manier te benaderen en hen algemeen als"chronisch zieken" te accepteren? Wat natuurlijk om een structureel ander beleid vraagt. Het middel als medicijn.
Opvallend was de weerstand tegen de gedachte bij een hoop mensen om verslaving te zien als een medisch probleem. Op zich natuurlijk dapper dat een politica de moed heeft om plaats te nemen in een dergelijk debat maar mw. Joldersma was eigenlijk niet in staat tot veel meer dan polemiek met als belangrijkste redenatie: "als de dokter dan gewoon maar heroïne gaat geven zonder andere aanvullende benaderingen, dan zou dat geen goede ontwikkeling zijn" (iets dat natuurlijk u ook niet gebeurt, een hoge bloeddruk patiënt krijgt niet alleen medicatie mee maar wordt ook gemotiveerd tot gedragverandering). Duidelijk werd dat de politiek weinig geinteresseerd is in de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek.
Zij zei daarover letterlijk(!): "de wetenschap moet zich niet met politiek bemoeien maar de politiek mag zich wel met de wetenschap bemoeien"...
Verder werd het voorbeeld van mensen die hun verslaving overwonnen door "tot het geloof te komen" door haar dankbaar aangegrepen om nog maar eens te zeggen dat heroïne niet zomaar te makkelijk moest worden voorgeschreven (iets dat verder ook niemand gesteld had) omdat er ook andere wegen naar Rome leiden" Op een charmante wijze door Ellenbroek gepareerd met een opmerking over de kracht van de plasticiteit van het (menselijk) brein en het beeld van "de vrije wil als placebo".
"De reward systems reageren op situaties volgens de piramide van Maslov: geef mensen eerst Brood Bad Bed, dan Wonen Werk en Warmte(intermenselijk) en dan pas Geloof Hoop en Liefde"
"Ramar beschreef in 1852 al dat verslaving een chronische ziekte is.
In 2004 wist de gezondheidsraad daarover te zeggen dat verslaving een 'naar chroniciteit neigende aandoening' is. Daar moet je dus chronische ziektemodellen op los laten."
"De rush door het spuiten van middelen komt niet alleen door de directe werking van het middel maar ook door de heftige verandering in de bloedspiegels."
"Op het niveau van de zenuwen valt te herkennen dat er hele nieuwe dendrieten en synapsen ontstaan, nieuwe wegen in het brein die slechts te maken hebben met het herhaald gebruik"
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
| zelfhulp diskette "ik en mijn verslaving - self management" |
Mag ik je mijn nieuwe project van harte voorstellen:[http://www.stopookmetdrinken.nl], ook wel bekend onder [CompuCoach Self Management Alcohol]...
Nog niet helemaal af maar serieuze bezoekers zijn welkom voor een testfase!
![[^]](../pics/pylupsml.gif){kind=small}
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
