TOP
Als gezegd: de T.A. houdt zich bezig met de analyse van transacties. En een apart soort van transacties is de strook. Dit woord is recht overgenomen van het Engelse "stroke" (een woord dat zowel "klap" als "aaien" kan betekenen). Je zou het kunnen proberen te vertalen met "waardering".
In de dagelijkse communicatie wordt vaak veel gepraat. Maar van al die zinnen die tussen mensen worden uitgesproken is er maar een klein deel dat je werkelijk "iets doet". De belangrijkste eigenschap van een strook is nou juist dat het een communicatie-transactie is die je raakt. En dat kan positief zijn of dat kan negatief zijn, net zoals je iemand op een positieve of een negatieve manier kan waarderen. Dat kan met woorden zijn... of juist zonder woorden; zoals bij een aai of juist een klap. En daarbij is er nog niets gezegd of dat aangenaam of onaangenaam is.
Zo kan je het dus hebben over positieve strooks of negatieve strooks. Want de betekenis van een strook is voor een belangrijk deel afhankelijk van de ideeën die de ontvanger daarover heeft. Een klap op de schouder van een vriend, een tik op een bil, een aai over je wang van iemand die jou probeert te lijmen...En bij dit laatste voorbeeld kan je nog een andere onderverdeling herkennen. Strooks kunnen "onvoorwaardelijk" zijn of "voorwaardelijk". Als er een voorwaarde aan de strook zit verbonden dan voelt ie heel anders dan wanneer hij zonder voorwaardes wordt gemaakt. "Jij bent lief als je jouw kamer opruimt" is iets anders als "jij bent lief". "Jij bent een eikel" is een hele andere opmerking als "je bent een eikel als jij je dat weer laat overkomen".
Strooks die goed bedoeld gegeven worden komen ook niet altijd aan. En dat is jammer want iedereen heeft strooks nodig. Net als eten en drinken. Bij kleine kinderen zie je zelfs dat zij het letterlijk niet overleven als ze onvoldoende geknuffeld worden. Contact dat je raakt, waardering en ontmoetingen die bij je binnenkomen heeft iedereen nodig. Die hebben we zelfs zo hard nodig dat je ziet dat mensen liever negatieve strooks krijgen dan helemaal niets.
Wat denk je van moeilijk opvoedbare kinderen die zichzelf onmogelijk maken zodat ze klappen krijgen... altijd nog beter dan het gevoel genegeerd te worden. Wat denk je van de [workaholic] die zich letterlijk kapot werkt omdat hij zijn strooks alleen maar via zijn werk krijgt: goed gedaan jochie... maar je moet er dus wel voortdurend iets voor doen.
Moet je jezelf eens voorstellen wat er met zo iemand gebeurt als ie zijn werk kwijt raakt doordat ie ziek wordt, ontslagen wordt of met pensioen moet...
Verder kunnen strooks "plastic" zijn (say "cheese!") of "echt" (een oprechte glimlach).
De manier waarop mensen met strooks omgaan heeft heel veel te maken met de manier waarop mensen zichzelf zien en hoe zij de ander zien.
De T.A. vat dit samen met een kruistabel waarin je op de ene as zet
"Ik ben O.K."( + / . ) tegenover "Ik ben niet O.K." ( - / . )
en op de andere as
"Jij bent O.K."( . / + ) tegenover "Jij bent niet O.K."( . / - )...Deze gedachten over jezelf en de mensen om je heen (de ander) geeft eigenlijk aanleiding tot vier zogenaamde "basis-posities" waarmee je in het leven kunt staan.
Omdat een mens nou eenmaal niet alleen op de wereld is heb je altijd te maken met een combinatie van de ideeën over jezelf en de ander. En eigenlijk is het voor iedereen toch wel begrijpelijk dat de mensen die vanuit een ( + / + )"ik ben O.K. - jij bent O.K."-basispositie door het leven gaan veruit de prettigste mensen zijn om mee om te gaan, de "winners". En dat dit ook de mensen zijn die hun leven het prettigst leven.
De T.A. gaat daar ook van uit. En het is ook lange tijd een soort van "kreet" geweest, er is ook een (inmiddels nogal gedateerd) boekje uitgekomen dat zo heet: "ik ben O.K. - jij bent O.K.".
Maar zo makkelijk ligt het natuurlijk niet omdat veel mensen hebben geleerd dat andere mensen niet te vertrouwen zijn (jij bent niet O.K.), of in ieder geval minder O.K. dan ikzelf ( + / - ). Zo'n basis-positie geeft natuurlijk wantrouwen in anderen. En heel veel mensen hebben helaas ook al vroeg geleerd dat zij niet de moeite waard zouden zijn doordat zij werden misbruikt of mishandeld, doordat zij als kind voor hun ouders moesten zorgen (in plaats van andersom) of doordat zij (emotioneel) werden verwaarloosd. Dat zijn boodschappen die kinderen in zich kunnen hebben opgenomen en zij leven vanuit de basis-positie (ik ben niet O.K.), of in ieder geval minder waard dan de ander ( - / + ). Da's natuurlijk een positie waarin het moeilijk is om vertrouwen te hebben in jezelf of te geloven dat jij de moeite waard bent voor anderen... Niet dat het werkelijk waar is, maar veel mensen hebben zelfs het idee dat zij zelf niet de moeite waard zijn en dat andere mensen ook niet te vertrouwen zijn (ik ben niet O.K. & jij bent ook niet O.K.) ofwel ( - / - ). Dat zijn ook vaak de mensen die de hoop gaan verliezen dat er ooit iets in een positieve richting kan veranderen.
BASIS-POSITIES Ik ben OK ( + / - ) + ( + / + ) forceren ! oplossen meerwaardig ! gelijkwaardig vijandig ! hoopvol arrogant ! Jij niet OK- ------------------- +Jij wel OK ! ( - / - ) ! ( - / + ) ontlopen ! toegeven waardeloos ! minderwaardig hopeloos ! hulpeloos - Ik ben niet OKDuidelijk zal zijn dat een terechte (!) strook aan iemand die zichzelf niet de moeite waard vindt weg zal zakken in het moeras van "als ie eens wist...". En dat terwijl iemand gewoon iets goed heeft gedaan. Duidelijk zal ook zijn dat een strook aan iemand die alleen zichzelf de moeite waard vindt eveneens niet aankomt. Wat zal het zo iemand uitmaken wat iemand anders over hem/haar denkt... maar ondertussen zal hij/zij zich wel alleen voelen. En misschien in zijn/haar werk over lijken gaan om maar genoeg geld te kunnen verdienen zodat mensen met hem/haar om willen gaan.
Misschien merk je al dat je soms onder een (+/-) houding een (-/+) kunt herkennen en omgekeerd. Maar dat valt zo langzamerhand buiten het bestek van een korte inleiding als deze.
Duidelijk zal zijn dat de waarde van een strook erg afhangt van de ideeën van de ontvanger.
Iets dat bijvoorbeeld veel voorkomt is dat iemand zich zo minderwaardig voelt dat hij/zij niet kan geloven dat een ander mens hem/haar aardig vindt... "dus dan zal er wel wat achter zitten". Als iemand zegt "je bent aardig" zal zo iemand denken "wat wil ie van me hebben dat ie dat zegt" en daarmee is de positieve strook verloren gegaan... Vervelend voor de gever van de strook omdat deze merkt dat hij geen contact vindt voor zijn positieve gevoel. Jammer voor degeen die deze strook had kunnen ontvangen want er zijn maar weinig dingen die zo goed helpen tegen een gevoel van minderwaardigheid als het voorzichtig laten binnen komen van positieve strooks.In deze categorie mensen zitten ook die mensen die eigenlijk letterlijk nooit genoeg bevestiging kunnen krijgen. Ze krijgen er nooit genoeg van omdat zij niet zelf bezig gaan om een eigen "Ouder" te creëren die positief staat tegenover hun behoeften. Die positieve bevestiging (en dat is natuurlijk een ouder-boodschap: "het is goed dat je bent zoals jij bent" of "dit heb je goed gedaan") moet dus altijd van buiten blijven komen... telkens opnieuw. Tot op een gegeven moment de omgeving denkt "dat heb ik toch al gezegd, dat het goed was" en de persoon in kwestie denkt "zie je wel, ik wist het wel. Ze waarderen met niet echt". Zo iemand heeft weer het beeld bevestigd, dat hij/zij van te voren al van zichzelf had. En het verhaal -het script- herhaalt zich zo telkens.
Het zegeltjes plakken (zie pag. -2-) is ook een manier om oprecht gemeende strooks voorwaardelijk te maken: "hij zegt dat nou wel... Maar dat zegt hij alleen maar omdat ik zo vaak (niet) heb gezegd dat..." En inderdaad is de positief bedoelde opmerking "zoek gemaakt".
Hierin zie je hoe belang rijk het is om jouw eigen Voedende Ouders te ontwikkelen die jouw eigen creatieve Vrije Kind op een verstandige manier de weg wijzen.Of een andere strookfilter die je nog wel eens (bij anderen natuurlijk -ahum-) kan herkennen is het wegfilteren van negatieve voorwaardelijke strooks. Als je die mensen vertelt dat ze iets beter op een andere manier kunnen doen dan knikken zij vriendelijk en doen het de volgende keer weer op precies dezelfde manier.
Dit zijn vaak de mensen die maar niet kunnen begrijpen waarom ze bij hun werk telkens ineens ruzie hebben.
Een andere manier waarop voorwaardelijk negatieve strooks kunnen zoekraken is doordat zij worden omgebogen tot onvoorwaardelijk negatieve. "Ik vindt het niet prettig dat jij zus-en-zo doet" komt dan binnen als "jij bent een eikel" en de kans is niet gering dat zo iemand gekwetst zal reageren op een opmerking die natuurlijk eigenlijk heel belangrijk is voor een goede samenwerking.
Strooks kunnen van iemand anders komen maar je kan ook strooks geven aan jezelf.
Dat kunnen zogenaamde geconserveerde strooks zijn zoals foto's van mensen die jou strooks hebben gegeven. Maar minstens zo belangrijk is, dat iemand ook zichzelf strooks kan geven.
Het is dan eigenlijk alsof jouw eigen Ouder-egopositie tegen jouw eigen Kind-egopositie zegt dat het waardevol is (onvoorwaardelijk) of dat je iets goed hebt gedaan (voorwaardelijk).
Moeilijk is hierbij het verschil tussen de dingen die je echt gemeend tegen jezelf kunt vertellen en de dingen die je "jezelf probeert wijs te maken".
Het worden dan al snel plastic strooks die je jezelf gaat geven. Zo zijn er rond verslaving regelmatig mensen die zichzelf met allemaal middelen (alcohol of andere drugs) gaan belonen. Natuurlijk kan iemand zichzelf best wel eens een borreltje of een goedglas wijn gunnen na een dag hard werk, bijvoorbeeld. Maar als er al sprake is van verslaving dan wordt het al snel ["zegeltjes plakken"], een typisch voorbeeld van plastic strokes aan jezelf.Strookfilters hebben mensen ook vaak naar zichzelf toe. Vraag mensen vijf slechte eigenschappen van zichzelf op te schrijven en binnen vijf minuten hebben ze er vijfentwintig op papier staan, waarvan er waarschijnlijk wel een paar zijn onder-streept... Vraag om vijf goede eigenschappen en na een kwartier staan er misschien drie, waarvan er misschien wel weer één of twee zijn door-gestreept.
Dat soort strookfilters (schaamte) maakt dat je natuurlijk veel afhankelijker bent van de strooks die door anderen aan jou gegeven worden. Het komt vaak voor dat de partners van deze mensen er moe van worden omdat zij zoveel bevestiging moeten geven aan hun man/vrouw.Het leven is nou eenmaal geen sprookje dus je krijgt niet altijd de strooks die je verdient dus soms moet je ze bij jezelf halen. Soms moet je ook situaties creëren waarin je strooks zult krijgen. Maar als je het gevoel krijgt dat je ze voor jezelf moet gaan "maken" dan moet je op gaan passen.
Strookfilters kan je trouwens ook de andere kant op herkennen: hoe komen de gevoelens uiteindelijk je mond uit (en natuurlijk ook: hoe laat jij jouw gevoelens non-verbaal zien in jouw houding en manier van aanraken).
De verbuiging die ik net noemde kom je ook vaak tegen aan het begin van een ruzie. een irritatie loopt echt op, op het moment dat de één tegen de ander zegt "jij bent dom" in plaats van "ik vind het dom dat je zus-en-zo doet". De voorwaarde is er vanaf gevallen en daardoor komt zo'n negatieve strook véél en véél harder aan.
Een andere verbuiging in het uiten van strooks is juist als er aan een positieve strook een vooraarde wordt toegevoegd.
Regelmatig hoor ik dat er huwelijksproblemen ontstaan, mede doordat partners elkaar geen onvoorwaardelijke positieve strooks meer geven. Waarschijnlijk wat cliché-matig, maar daardoor misschien wel goed herkenbaar; het verschil tussen "ik vindt je lief" en "ik vind je lief als je zo lekker kookt". Of "wat zie je er sterk uit" en "wat zie je er sterk uit als je de vuilnisbak naar buiten draag". Of "Je bent mooi als je jouw sexy ondergoed aantrekt" en "je bent lief als je zo rustig op de bank zit". Soms wordt dat nog versterkt door de dingen die je als kind te horen kreeg: "je bent lief als je niet zo wild speelt".
En het netto resultaat is dat op den duur de positieve strook onbelangrijk wordt en eigenlijk alleen de voorwaarde overblijft en de ontvanger van dit soort strooks dus een tekort oploopt in de strookbalans met alle misverstanden van dien: "maar ik zeg toch dat ik van je hou!"
Een lastig probleem van de strookfilter is dat het per definitie een "blinde vlek" is van jezelf. Dus je hebt eigenlijk altijd iemand anders nodig om jou op jouw filters te wijzen.
En dat is zeker niet altijd makkelijk. Sterker nog, dat is vaak zelfs pijnlijk. En omdat mensen zich over het algemeen nogal verdedigen tegen pijn zie je vaak dat mensen zich beginnen te verdedigen wanneer zij op hun strookfilters worden aangesproken.
Het netto resultaat is dat zij keer op keer in de problemen komen omdat er een "kas-tekort" ontstaat in hun strook-balans (het "huishoud boekje" waarin jij jouw strooks onbewust bijhoudt).
Een eerste idee kan het zijn om voor jezelf eens een strook-profiel op te stellen.
Hoe verhouden zich:
|positief |negatief |Of zelfs hoe verhouden zich "Inkomsten" (binnenkomende strooks) & "Uitgaven" (de strooks die jij geeft)
|---------|---------|--
| . . . . | . . . . | voorwaardelijk
|---------|---------|--
| . . . . | . . . . | onvoorwaardelijk
|---------|---------|--
. . . . . . .Inkomsten | . Uitgaven
. . . . .| pos. | neg. | pos. | neg. |
. . . .--|------|------|------|------|--
. voorw. | . . .| . . .| . . .| . . .| voorwaardelijk
. . . .--|------|------|------|------|--
onvoorw. | . . .| . . .| . . .| . . .| onvoorwaardelijk
. . . .--|------|------|------|------|--
Een laatste manier waarop je naar datzelfde profiel kunt kijken is de volgende: POSITIEVE STROOKS
| . . . | . . . | . . . | . . . |. altijd
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. vaak
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. soms
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. zelden
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. nooit
| . . . | . . . | . . . | . . . |
|-------|-------|-------|-------|--
| geven | aan - | er om |weiger |
| . . . |vaarden| vragen|te geven
|-------|-------|-------|-------|--
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. nooit
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. zelden
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. soms
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. vaak
| . . . | . . . | . . . | . . . |
| . . . | . . . | . . . | . . . |. altijd
NEGATIEVE STROOKS
Je kunt op een dergelijk lijstje eens bijhouden hoe dat nou zit voor jou. Vraag je erom bij mensen uit jouw omgeving, of deel je ze alleen maar uit. En kan het zijn dat je wel negatieve strooks weigert te geven maar dat je niet weigert om ze te ontvangen (bijvoorbeeld met "zo wens ik niet dat er met mij wordt omgegaan").Wéér een mogelijkheid om er eens naar te kijken hoe jij met jouw strooks omgaat.
Voor mensen met een relatie kan het ook heel verhelderend zijn om dergelijke lijstjes eens voor elkaar in te vullen... Begrijp me goed, dat hoeft helemaal niet zo leuk te zijn om dat terug te lezen... Misschien moet je zelfs afspreken om dat alleen onder begeleiding te doen. Zorg in ieder geval dat je niet te snel verontwaardigd gaat reageren. Wees er blij mee dat die ander jou met de neus op de feiten drukt... zelfs al zie jij de dingen héél anders...
Als je merkt dat er regelmatig problemen ontstaan in jouw strook-huishouding dan is het verstandig om contact op te nemen met een soort professional, bijvoorbeeld hier op het MCI om eens met andere ogen naar jezelf te kijken om meer zicht te krijgen op jouw eigen blinde vlekken.
Want jij weet natuurlijk ook wel hoe de dingen keer op keer mis zullen gaan als je niet iets anders gaat doen...De TA biedt een overzichtelijk en simpel model (door sommige therapeuten soms wat erg versimpeld model) waarmee we véél van onszelf kunnen begrijpen. Juist in de praktische toepassing van de TA ligt haar kracht doordat we in directe begrijpelijke termen en normale taal (geen therapeuten jargon), direct kunnen duidelijk maken wat er aan de hand is. Dat kan een hele grote hulp zijn voor onszelf om eerder te herkennen wat er aan de hand is... uit het "spel" te stappen en te gaan kiezen voor intimiteit en echt contact om aan je "strooks" te komen.
Een kritiek die op de T.A. (of in ieder geval op sommige therapeuten die ermee werken) gegeven zou kunnen worden is dat de theorie een beetje uitnodigt tot te veel versimpeling. Het maakt dat er al snel gezocht gaat worden naar "het trauma" dat "het Kind" op een bepaalde leeftijd zou moeten hebben meegemaakt. Een manier van kijken die soms te veel complexiteit over het hoofd ziet. Het levensverhaal terug te brengen tot een "spel" doet niet altijd recht aan de manier waarop zo'n levensverhaal tot stand komt, de "zinnigheid" van dergelijke "oplossingen" (ook al komt de persoon daardoor, op den duur in de problemen).
Maar laat dergelijke kritiek niet de waarde van deze techniek wegnemen. Er kan veel duidelijk worden door dit model van de Transactionele Analyse.
Ik zou hier geen volledigheid willen pretenderen maar hoop hier een eerste idee te hebben gegeven van de TA.
Maar als je nog vragen hebt... stel ze!Als je nog terug wilt lezen over de T.A. (ego-posities, games enz.) selecteer dan:
TA.02
Wanneer u één-en-ander uitgebreider wilt nalezen in een boek dan raden wij u de volgende literatuur aan:
- G Barnes (ed), Transactional Analysis after Berne, New York '77
- E Berne, Wat moet je zeggen nadat je hallo hebt gezegd, Alpha-boek, A'dam '74
- Hennig G, Pelz, G, Transaktionsanalyse. Lehrbuch fŸr Therapie und Beratung, Herder, Freibg.'97
- M James e.a., Techniques in Transactional Analysis for Psychotherapists and counselors, Addison-Wesley Publishing Company, A'dam '77
- Kouwenhoven (red) Transactionele Analyse in Nederland Deel I, uitgegeven bij ANITA (Alg Ned Instit v T.A.) , Bernhardln. 11 Ermelo '83
- Of u kunt contact opnemen met één van de opleiders in de Transactionele Analyse (bijvoorbeeld: [http://www.iasag.ch]).
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
| zelfhulp diskette "ik en mijn verslaving - self management" |
Mag ik je mijn nieuwe project van harte voorstellen:[http://www.stopookmetdrinken.nl], ook wel bekend onder [CompuCoach Self Management Alcohol]...
Nog niet helemaal af maar serieuze bezoekers zijn welkom voor een testfase!
![[^]](../pics/pylupsml.gif){kind=small}
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
