TOP
Wanneer mensen spreken over stress dan gaat het er bijna altijd over dat de levenservaringen te intensief, te veel, te hard of te langdurig zijn geweest. Maar ook de andere kant van het spectrum kan een rol spelen in het ontstaan van stress.Wanneer mensen te weinig uitdaging hebben en te weinig prikkels om bezig te zijn met dingen dan kan dat een belangrijke, maar niet altijd zo duidelijk herkenbare, vorm van stress zijn.
Ook de oude Grieken kenden de verveling. Dat werd toendertijd natuurlijk anders genoemd. "Acedia" was "de verzaking van de liefde voor de God en de schepping" en bijgevolg is ledigheid & verveling dan ook één van de zeven hoofdzonden geworden voor christenen.
Daar zullen destijds de nodige gedachten over zijn geweest. En net als tegenwoordig zullen mensen ook wel klachten door verveling hebben ontwikkeld. We mogen immers veronderstellen dat die verzaking van de liefde voor de God en de schepping zo genoemd werd omdat de mensen die dergelijke zonden begingen ook voor hun wandaden werden bestraft door de goden.
Tegenwoordig zouden we die 'straf' waarschijnlijk aanduiden met stressklachten als gevolg van verveling.
Het is even 'omdenken' voor een hoop mensen maar stress ontstaat niet alleen wanneer wij tevéél prikkels meemaken. Stress kan óók ontstaan als gevolg van een gebrek aaan prikkels of wanneer deze prikkels te eenzijdig zijn.
We kunnen dat al herkennen als we bekijken wat ons brein begint te doen wanneer wij het helemaal afsluiten voor prikkels van buitenaf. Mensen zich gedurende langere tijd hebben laten opsluiten in een tank waarin geen licht en geen geluid door kan dringen die gaan op een gegeven moment toch lichtpatronen zien, zij gaan soms geluiden of zelfs muziek en/of stemmen horen. Blijkbaar verdedigt ons brein zich tegen de stilte door zelf een invulling te maken.
Je zou kunnen zeggen dat wij als mensen een zekere 'prikkelhonger' (of misschien soms meer 'informatiehonger') hebben. Als wij in ons leven onvoldoende geprikkeld worden, of dus te eenzijdig geprikkeld worden, dan wordt deze prikkelhonger onvoldoende 'gevoed'. Bij gevolg zijn wij onrustig terwijl er niets te doen is en ontstaat gespannenheid en klachten.
We zien dat dan ook bij mensen die bijvoorbeeld hun werk hebben verloren door ontslag of door het bereiken van hun pensioengerechtigde leeftijd. Doordat de werkzaamheden wegvallen, vallen ook vaak de sociale contacten weg voor iemand. Soms vallen er ook een aantal financiële mogelijkheden weg om jezelf bezig te houden. Er is in één keer een hoop vrije tijd maar er is niet de mogelijkheid ook iets interessants te doen met die vrijgekomen tijd.
Zeker wanneer mensen plotseling zijn ontslagen of wanneer een bedrijf over de kop is gegaan dan kan ook de wrok nog maken dat mensen niet in staat zijn om nieuwe invullingen te vinden voor al die vrije tijd.
Maar soms zijn het niet alleen de dingen die buiten onze eigen invloed zijn ontstaan. Het kan ook een gevolg zijn van onze eigen keuzen in ons leven en dat maakt het soms nog lastiger om het te (h)erkennen bij jezelf.
Bijvoorbeeld het (zelfgekozen) ouderschap wil nog wel eens voor een prikkelarmoede zorgen voor de opvoeder. Nee, niet persé in de eerste periode. Maar later als alles weer een beetje begint te lopen. Ingewikkeld omdat je dan met de dubbele moraal zit dat je tegenwoordig natuurlijk redelijk bewust aan kinderen bent begonnen dus dat je dat dan ook maar leuk moet vinden. Ook als er soms wel erg hoge verwachtingen kleven aan het ouderschap.
We zouden dus kunnen zeggen dat prikkelarmoede of een gebrek aan uitdagingen zorgt voor stress.
Daarbij geldt natuurlijk hetzelfde als voor een overdaad aan prikkels. Voor de één is een spannend leven met allerhande actie en kink en veel werk een uitdaging. De volgende heeft echt spanning genoeg door een leven met vier dagen werk en de avonden op de bank... Mensen verschillen.
Voor de één voelt het verlies van zijn werk als een prikkelarmoede, voor een ander geeft dat juist voldoende rust om het hoofd boven water te houden.
Vooropgesteld: ik wil hier geen moraliserend vingertje schudden en ik heb op zich helemaal niets tegen seks, drugs, computers, games Het kan ook voorkomen dat er een zekere 'spirituele leegte' is. Niet om hier zweverige prietpraat te gaan verkopen maar voor veel mensen is een zekere aandacht voor zingeving en "het grote verband" een belangrijke basis voor de invulling van hun leven. Het geeft een soort van kapstok waaraan zij hun levenservaringen kunnen ophangen en waarmee zij het belang van hun handelingen kunnen sorteren. Doordat zij het gevoel hebben doelloos te leven gaan zij steeds harder op zoek naar een invulling voor hun bestaan en gaan vinden die bijvoorbeeld in verslavingen aan geestverruimende middelen. Het kan ook dat mensen zichzelf af gaan leiden door zich enorm te storten op materie, workaholisme of op lustbeleving. Zo zie je nog wel eens dat uiteindelijk een seksverslaving stoelt op een emotionele leegte of spirituele zinloosheid die als het ware overschreeuwd wordt door lustbeleving.
Het is vaak niet zo moeilijk om verveling te herkennen bij anderen.
Mensen die zich vervelen gaan bij voorbeeld:
- ijsberen, piekeren, stressklachten ontwikkelen
- de het gevoel van leegte verdoven met nicotine-, alcohol- of druggebruik of versuffing
- zij gaan sexen, winkelen, TV-kijken, WWWsurfen, computergames spelen
- zij gaan bezig met pseudospirituele stromingen of geestverruimende middelen
- zij gaan bezig met hun hobbies (creativiteit), lezen, sport
- zij gaan werken (al-dan-niet betaald) of studeren,
- zij zoeken naar zingeving in politiek engagement of geven bewuste aandacht aan de spirituele kant van hun leven
Het wordt waarschijnlijk al duidelijk?
Je kan kiezen voor onrust. Dat voelt waarschijnlijk niet zo want veel mensen die zo leven zijn zich niet bewust van die keuze en hebben niet de hoop dat zij een invulling kunnen vinden (lees ook het stukje over [hopeloosheid en depressie]). Sommige mensen zijn niet in staat om afscheid te nemen van hun vorige invulling of zijn niet instaat om de pijn van een verlies te integreren in hun leven omdat het te groot is of omdat de omgeving daar ook de ruimte niet voor laat.
Andere mensen kiezen voor het verdoven van het lege gevoel. Letterlijk chemisch verdoven middels het gebruik van middelen of door jezelf te versuffen met simpele herhalingen als een soort van zelfhypnose. Veel gokverslaafden zeggen bijvoorbeeld heel duidelijk "Het gaat mij niet om het winnen van geld. Ik stop het er zo weer in. Maar die gokkast geeft mij een soort rust." En als ik naar sommige soaps kijk dan denk ik dat zij als belangrijkste functie hebben dat de kijker door de stomme herhaling van beelden het brein van de 'kijker' in de uit-stand zetten.
Kiezen voor korte termijn vulling
Je kan kiezen voor een korte termijn vulling van de leegte. Daar zit dus een beetje het nadeel aan dat het slechts voor een korte termijn is. Daar hoeft natuurlijk niets mee mis te zijn. Niet ons hele leven hoeft gericht te zijn op lange termijn. Een beetje korte termijn genieten lijkt heel gezond te zijn (lees ook: [genieten is gezond]). Maar het zal duidelijk zijn dat de effecten van de invulling ook slechts een korter durende bevrediging van die genoemde prikkelhonger geeft en de kans dat je dan vervolgens dat 'hongergevoel' gaat koppelen aan die korte termijn oplossing is reëel. Het gevolg kan zijn dat je jezelf een werk-, internet-, seks-, eet-, drugs- of andere verslaving op de hals haalt omdat je steeds meer de langetermijn leegte op de korte termijn probeert te vullen.
Het kan verstandig zijn om een stil te staan bij het nut van jouw verveling. Het komt namelijk nog wel eens voor dat het 'vervelen' er eigenlijk niet om draait dat je niks te doen hebt...
Waar het veel meer om gaat is het gegeven dat de dingen die je eigenlijk wilt doen blijkbaar nog te eng zijn om daadwerkelijk uit te voeren. Regelmatig maak ik mee datmensen hangen in een sleur waar zij eigenlijk al jaren uit willen maar de stap niet goed durven te zetten.
Mogelijk is eigenlijk al het gevoel al uit de relatie maar is het eng om weer alleen te komen te staan. Misschien is de baan al jaren een vervelend tijdverdrijf maar is het (nog) te eng om in het diepe van een nieuwe werk omgeving of een eigen zaak te stappen. Misschien droom je al jaren van kinky-feestjes maar durf je het niet aan je man te bekennen. Mogelijk wil je eigenlijk al tijden eens mediteren min een Tibetaans klooster maar ben je bang dat je vrienden je uit zullen lachen om zo veel zweverigheid. Misschien ben je al tijden verliefd...
Verveling is soms heel erg nuttig om de tijd vol te krijgen zodat je niet hoeft te voelen wat je eigenlijk wilt doen, niet hoeft stil te staan bij de angst voor de stap waarmee je leven weer in beweging zou komen.
Ik help hier weer even de oude Grieken in gedachten. Misschien is "verzaken van de liefde voor de God en de schepping" wel hetzelfde als niet te doen waar je hart ligt?
Maar dat hoeft natuurlijk niet zo te zijn. Misschien heb je ook gewoon helemaal niks te doen.
Dan kan je kiezen voor een korte termijn vulling van die leegte maar je kan ook zoeken naar lange termijn invullingen. Vermoeiender natuurlijk, da's waar. Zeker in het begin maar op de lange termijn ook zinnig om erbij te hebben als mogelijkheid. Je kan op zoek gaan naar dingen die een werkelijke invulling geven aan jouw leven.
Vaak is oog voor 'the big picture' daarbij belangrijk. Want verveling laat zich vaak invullen door zaken als politiek engagement, praktizerend geloof, de ervaring van de natuur waarin jij bent opgenomen, verbondenheid met medemensen, vrienden, een zinvolle discussie op in een discussie forum op het internet, de ervaring dat je iets samen met anderen kunt doen en in die zin iets kunt betekenen voor anderen.
In 'die Wege der Heilung' van Hilarion Petzold*)note wordt juist de aandacht voor het engagement als zeer heilzaam beschreven, actief worden -samen met lotgenoten-, het gevoel je ergens bij aan te sluiten en een doel te hebben voor jezelf samen met anderen.
Want juist de vervreemding van onze omgeving en van onze eigen 'lijfelijkheid' is een reden om geen aansluiting meer te hebben bij de dingen die ons bezig houden, bij de dingen die ons zo raken dat wij ons niet vervelen, dat wij onze prikkelhonger makkelijk kunnen stillen.
De filosoof A.W. Prins beschreef verveling als: "de onmacht zich in te zetten in het praktische leven". Komen we bij de vraag
uestion: Wat moet ik dan kiezen?
(Voor een goed begrip van het antwoord raadt ik u aan nog eens [het MPK verhaal] te lezen want het antwoord is gelegen in de emotionele lagen van ons brein.)
nswer: Wat vindt mijn Paard leuk, spannend, uitdagend, vervullend, en vooral wat wekt mijn nieuwsgierigheid?
Onthoudt daarbij dat nieuwsgierigheid een gevoel is en dat de vraag "wat is leuk en/of uitdagend?!" iets anders is om over na te denken dan de vraag "wat is lekker?"
Natuurlijk moet mijn menselijke denken het haalbaar achten om dit te achtervolgen en waarschijnlijk zal er links en rechts een beetje water in de wijn moeten maar als ik bezig ben in een richting die klopt met mijn interesses dan is de kans groot dat het leven weer kleur krijgt.
De valkuil is, zoals gezegd, dat we onze honger naar informatie en op de langere termijn gerichte acties verwarren met een honger naar prikkels die directe lustbevrediging geven. Denk dus ook over de vraag "Wat geeft mij een ethische kick?" of "Wat helpt mij om mij beter over mijzelf te voelen?" en niet alleen maar naar "wat vindt ik lekker?".Vaak is ons eigen levende lijf bij dit soort vragen een mooi kompas. "Waar gaat mijn hart sneller van kloppen?", "Waar krijg ik ademruimte van, welke onderwerpen geven mij een ruim gevoel in mijn borst, wat opent mijn hart?" Dat zijn niet alleen maar gezegdes, dat zijn ook lichamelijke gewaarwordingen die, als een kompas, met zekerheid op levenskwaliteit gericht zijn.
Soms kan ook een mooie richting worden aangegeven door de vraag: "Wat kan ik doen aan de angsten van mijn paard?". Gevoelens ontstaan immers door:
- de wereld om ons heen, de situatie waarin wij ons bevinden
- de gedachten die wij daarover hebben...
Mensen kunnen niet alleen stressklachten ontwikkelen door te veel prikkels en te veel informatie, mensen kunnen ook ziek worden omdat hun prikkelhonger of informatiehonger niet wordt gevoed. De uitweg ligt vaak eerder op niveau van de emoties, van het hart dan alle gedachten die wij kunnen vormen in ons hoofd en dat formuleer ik juist zó omdat wij ons hart kunnen voelen. Juist in deze vragen kan ons levende lijf goed worden gebruikt als kompas om de richting te bepalen.
[Freud] zou eens gezegd hebben: "Voor de kleine beslissingen in ons leven moeten wij ons hoofd gebruiken, voor de grote beslissingen in het leven moeten we luisteren naar ons hart." Dus breng jouw Paard in andere omgevingen waar het zich gelukkiger voelt en denk verstandig over jouw angsten.
Veel nieuwsgierigheid gewenst!
- *)Petzold HG
- Vier Wege der Heilung, Integrative Bewegungs- und Leibtherapie,
- Ein ganzheitlicher Weg Leibbezogener Psychotherapie,
- Jungfermann-Verlag, Paderborn 1988,ISBN3-87387-287-7, p. 173
- ...terug naar de tekst
![[^]](../pics/pylupsml.gif)
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 20071227