TOP
Maar door de eeuwen heen heeft de mens een geest ontwikkeld die hem scheidt van de werkelijke wereld, de wereld van de natuurwetten. Die geest doet vaak teveel zijn best, put zichzelf uit en wordt er uiteindelijk zwak en rommelig van. Zo'n geest is, zelfs al is hij hoogst intelligent, inefficiënt. Hij fladdert hierheen en daarheen, vooruit en achteruit en slaagt er niet in zich te concentreren op het geen hij op het moment zèlf aan het doen is.
Benjamin Hoff
Vroeger heette de cursussen en seminars over dit soort onderwerpen vaak "ontspanning bij ...". Maar ik vindt het belangrijk om het juist te hebben over omgaan met spanning in de verschillende werkgebieden waar ik seminars en cursussen "omgaan met spanning" geef. Mocht u meer informatie willen hebben, volgt u dan even [deze 'link' naar de cursus "omgaan met spanning"]
Waarom? Regelmatig hopen mensen snel een oefening aan te leren die maakt dat ze zich altijd zullen kunnen ontspannen, een oefening waarmee zij al hun spanningen voorgoed buiten de deur kunnen houden. Uit de praktijk? Kankerpatiënten die hopen dat zij de spanning niet voelen die ontstaat wanneer de [diagnose 'kanker'] is gesteld. Verslaafden die hopen op die oefening die maakt dat je ineens de rust kunt vinden die je tot dat moment in het middelengebruik hebt gezocht. Workaholics en/of uitgeputte mensen die de hoop hebben een ontspanningsoefening te vinden die ervoor zal zorgen dat zij ineens uitgerust en opgebouwd weer aan de slag zullen kunnen.
.. en wanneer je ernaar vraagt of zij dat zelf reëel zouden vinden dan zeggen zij meestal zelf al dat je dat ook niet ineens kan verwachten... maar toch is er die hoop.
Laat ik duidelijk zijn: zo'n oefening bestaat niet. Er zijn therapeuten die zeggen dat kanker vanzelf over gaat als je jezelf maar ontspant of die zeggen dat kanker komt omdat je blijkbaar niet op een 'goeie manier leeft'. Ik denk dat dit onzin is. Er zijn therapeuten die claimen dat een verslaving als sneeuw voor de zon verdwijnt als je maar de ontspanningsoefeningen doet die zij voorschrijven. Het is wel vaak zo dat mensen die een betere kwaliteit van leven hebben ook meer weerstand voelen en daardoor duidelijker en beter kunnen samenwerken met hun behandelaars, beter kunnen samenwerken met hun medicatie waar dat nodig is. Spanningen kosten veel energie. Natuurlijk zijn spanningen niet te voorkomen. Maar wanneer je beter begrijpt hoe spanningen ontstaan dan kan je er mogelijk beter me omgaan en zo het energieverlies tot een minimum beperken.
Wel degelijk kan een regelmatig uitgevoerde ontspanningsoefening bijdragen aan rust en uitrusten. We kunnen door de aandacht voor de signalen van ons lichaam wel degelijk leren om verstandiger met spanningen om te gaan. Maar het heeft geen zin om te gaan proberen om spanningen te gaan zitten 'weg-ontspanningsoefenen'. Zelfs al zal dit op de korte termijn nog wel even lukken (en dus ook best even prettig zijn) maar op de lange termijn blijkt dan zo'n spanning toch als een onderstroom door te werken. Wanneer je gaat proberen om "de spanningen er niet te laten zijn" in een situatie die spannend is, dan werkt dat niet op den duur. Dat kost voornamelijk energie omdat je uiteindelijk tegen de werkelijkheid knokt. Daarom zeg ik vaak: "je kan beter weten dat er een dief in je huis zit dan dat je huis wordt leeggehaald waar je zelf bij zit". Spanning 'steelt' als het ware energie. Natuurlijk het is niet leuk om er achter te komen dat er een dief in jouw huis zit... en het zou prettiger zijn als het niet zo was. Maar als het dan wel zo blijkt te zijn dan kan je dat beter weten want je hebt je energie hard nodig in deze tijd. Zonde om te verkwisten aan dergelijke ondergrondse spanningen. Je kan er beter (samen met anderen) wat aan gaan doen. Samen gaan zoeken naar manieren om verstandiger met jouw energie om te gaan.
Veel mensen denken over zichzelf als een éénheid... één mens die begrijpt wat hij/zij voelt, die snapt wat zijn/haar lichaam doet en die denken, voelen en doen op één rijtje heeft.
Je voelt al aankomen dat dit eigenlijk maar voor heel weinig mensen echt opgaat. Veel mensen weten heel goed dat het (logisch nagedacht) niet bijster reëel is om te verwachten dat er een oefening bestaat die als een toverstafje de spanning wegneemt maar toch zitten diezelfde mensen met de hoop in hun hart dat dit wel zo zal zijn. En wat is het gevolg? Zij zitten gespannen (!) te wachten op de truc en zijn toch eigenlijk teleurgesteld als die niet blijkt te bestaan. Sterker nog, wanneer zij een oefening aangereikt krijgen die zou kunnen helpen om meer grip te krijgen op hun spanningen dan oefenen zij die niet en zijn vervolgens in een spannende situatie boos op de oefening omdat die niet brengt wat zij ervan hoopten.
En hier begint de bron van heel veel spanningen zich al af te tekenen: aan de ene kant denk je het ene, aan de andere kant iets anders. Hoeveel schrijvers en dichters hebben het niet gehad over 'the classical dilemma between the head and the heart'.
We kunnen dingen verstandelijk begrijpen en we kunnen dingen aanvoelen, emotioneel ervaren. En dan heeft ons lijf ook nog een aantal hele verstandige automatismen en reflexen. En het hoeft zeker niet altijd zo te zijn dat die verschillende manieren van 'weten' het met elkaar eens zijn. Ken je het voorbeeld van iemand die schreeuwt dat 'ie he-le-maal niet kwaad is!
Even een open deur: wanneer ik in mijn arm de spieren aanspan die mijn arm buigen dan is er beweging (buiging). Er wordt arbeid verricht, er wordt aangespannen maar je kan niet echt spreken van "spanning". Als ik de strekkers aanspan dan geldt hetzelfde: er is beweging maar je kan niet echt spreken van gespannenheid.
Spanning ontstaat (denk aan en bodybuilder die zijn spieren op wil laten zwellen) als ik zowel de buigers als de strekkers tegelijkertijd aanspan... en netto is er geen beweging. Er wordt veel energie verbruikt maar er gebeurt niets. Er wordt hard gewerkt maar geen arbeid verricht.
Dat is precies het wezen van spanning. Twee (of meer) krachten zijn tegelijkertijd druk bezig om ieder iets te bereiken. Maar omdat ze elkaar tegenwerken, omdat hun werking tegengesteld gericht is, verandert er niets aan de situatie, verandert er dus niets aan het gevoel. Omdat je twee dingen tegelijkertijd tegengesteld aan het doen bent is er spanning.
Misschien herkenbaar in jouw leven?
Bijvoorbeeld: Je kan je voorstellen dat iemand op één-en-hetzelfde moment eigenlijk van binnen woedend is op iemand anders en erop af zou willen stappen (op z'n minst). Maar dat die persoon zich tegelijkertijd bedenkt dat hij/zij als een aardig persoon wil blijven overkomen en zich, verkrampt glimlachend, niet verroert. Er ontstaat dan als het ware een 'ruzie' in ons zenuwstelsel waarbij de ene 'partij' zich voorbereid om op te gaan staan en "er eens eventjes wat van te zeggen" terwijl de andere partij 'rustig en vriendelijk' wil blijven zitten. Netto effect: iemand zit gespannen. Want eigenlijk zit zo iemand dus twee dingen tegelijk te doen en dat moet wel tot spanning leiden.
Begrijp mij goed: dit is geen pleidooi om maar blind achter al onze gevoelens aan te rennen. Soms is het helaas hard nodig om niet te laten zien wat je voelt. Maar ik probeer hier wel uit te leggen dat zoiets niet 'kosteloos' gebeurt. Er ontstaat spanning/stress.
uestion: Maar waarom zouden we nou twee dingen tegelijkertijd doen? We zijn toch én iets, een eenheid? Toch?
nswer: Oh dat voel jij werkelijk zo? Jij bent in staat om te bedenken wat je in alle situaties zult voelen en jij doet altijd wat je jezelf had voorgenomen en vooral: "wanneer jij een bepaald gevoel niet meer wil voelen dan is het gelijk weg???"
Nou, ik zal eerlijk zijn. Mij overkomt het nog altijd dat ik iets anders bedenk dan dat ik voelde. Soms zelfs dat ik eigenlijk even niet zo goed weet wat ik voel. Laat staan dat ik altijd op de juiste manier op en vanuit mijn gevoel reageer. En dat durf ik hier wel toe te geven want daarmee hoor ik tot de 95% van de Westerse wereld die dat ook zo beleeft (de overige 5% kan het ook niet maar die geven het niet toe... en dan zijn er nog een paar die het wèl echt kunnen maar die zijn al bekend als profeet of heilige).
Het geldt eigenlijk voor vrijwel ieder mens dat het gewoon moeilijk is om denken, voelen en ons lichaam op één rijtje te krijgen, om te begrijpen wat hij/zij voelt, om te snappen wat zijn/haar lichaam doet en meemaakt. En dat is ook heel logisch. Maar daarvoor moet je wel iets weten over ons menselijke zenuwstelsel.
Een zenuwstelsel, onze hersenen en het ruggemerg, is dat stuk van ons lichaam waarmee we dingen kunnen voelen, kunnen denken en dat onze spieren bestuurt. En wat eigenlijk al een poosje bekend is (maar wat we liever niet zo op onszelf betrekken) is dat er in de loop van de evolutie meerdere lagen op elkaar zijn komen te liggen. Meerdere lagen die eeuwen lang hun werk goed hebben gedaan en eigenlijk nog altijd doen.
Voor de mensen die zich daar wat meer in willen verdiepen: McLean onderscheidde al aan het begin van deze eeuw de drie lagen: 1-'archicortex', 2-'paleocortex' en 3-'neocortex'. Dat zijn natuurlijk nogal lastige woorden. Recenter heeft Piet Vroon een soort vertaalslag gemaakt naar beter begrijpelijke termen: respectievelijk 1-'Krokodil', 2-'Paard' en 3-'Mens'.
Piet Vroon (u kent hem misschien van zijn puntige stukjes in de Volkskrant) heeft dit uitgebreid beschreven in zijn boek 'Tranen van de Krokodil, over de te snelle evolutie van onze hersenen' (Ambo, Baarn '89). Maar in het kort komt het hier op neer: Er is in onze hersenen een laag die (net als in een krokodil) zorgt voor het lopen, voor de honger, voor de adembeweging enzovoort. Het de laag die zorgt voor het zoveel mogelijk evenwicht in ons lichaam. Maar het een laag die weinig 'emoties kent (net als bij die krokodil).
'Daarop' ligt een tweede laag. Het de laag die we met andere zoogdieren delen. Het is de laag waar meer emoties zijn (net als bij een paard) waar we dingen kunnen voelen voor onszelf en voor anderen; boosheid, verdriet, blijheid en waar dus ook de emotionele reacties in ons lichaam vandaan komen (briesen van woede, snikken van verdriet, trillen van spanning, zweten van angst enzovoort).
En dan is er de derde laag waarmee we denken. Dat is de laag die ons tot mens maakt. Waarmee we het verleden begrijpen, de toekomst kunnen plannen enzovoort. Deze derde laag zit nog niet zo vast op de twee lagen daaronder en dat maakt dat we de dingen op verschillende manieren kunnen begrijpen.
figuur 1:
het M-P-K-model
Mensen onderschatten vaak de zelfstandigheid van hun paard. Wist je bijvoorbeeld dat jouw paard op dingen reageert zonder dat jij daar iets van hoeft te merken?
Dat kan je bijvoorbeeld meten in een experiment. Wanneer je héle korte bloederige flitsjes film invoegt in een filmpje van een rustig landschap is in het lichaam van de kijker gelijk een stress-reactie meetbaar (een terechte reactie van een paard dat bloed ziet). Maar diezelfde kijker zegt desgevraagd, dat hij naar een filmpje over een landschap zit te kijken. Een enkeling zegt het gevoel te hebben dat er straks "iets spannends" gaat gebeuren (dat zijn mogelijk de mensen die een goed contact met hun lichaam hebben en die voelen dat daar iets mee gebeurd).
Naar aanleiding van dit experiment zou je dus kunnen zeggen dat met dezelfde ogen als waarmee dat denkende deel van een mens slechts wuivend koren ziet, daarmee ziet het ouder en dieper gelegen deel van onze hersenen (zeg maar: het paard), het gevaar dat voor 'de mens' onzichtbaar is gebleven. Met dit principe van 'subliminal perception' is een poosje terug zelfs geprobeerd om reclame te maken in bioscoop films. Maar dit is inmiddels verboden.En als je het idee van 'dat paard' nog steeds een beetje onwerkelijk vindt dan wijs ik graag even op een cursus van een Opleiding en Adviesbureau in Bergen op Zoom: 'Communicatie en Paarden' waarin B. Wiegmans en M. Watkins een cursus doen waarin de (non-verbale) communicatie met een echt paard centraal staat. In hun aankondiging staat letterlijk: "Paarden reageren heel basaal, ze voelen het wanneer je onzeker bent. Angst hebt. En willen dan zo min mogelijk met je te maken hebben. Je wordt direct geconfronteerd met je manier van optreden".
Mensen staan er ook vaak niet bij stil hoeveel energie er eigenlijk in hun paard zit. Heel veel menden leiden hun leven alsof zij op een paard zitten dat zij aan de ene kant voortdurend aan-sporen en op-zwepen om harder te gaan, meer te doen. En tegelijkertijd trekken ze aan de andere kant de teugels zo strak en daarmee het bit zó stak in de mond dat het dier voortdurend moet inhouden.
En als ik dat beeld schilder dan moet ik denken aan een citaat waarmee Koos Neuvel zijn interview in Wetenschap, Cultuur & Samenleving afsloot. Een interview met Nico Frijda; een vooraanstaand wetenschapper en auteur op het gebied van de zinnigheid van emoties. "Zulke gedachten zijn niet puur filosofisch, het zijn emotionele feiten. Je weet dat je de dingen niet meer in de hand hebt. Op zo'n moment kun je ook het gevoel loslaten te willen ingrijpen; het is nutteloos controle en beheersing over de omgeving te willen uitoefenen. Dat besef brengt ontspanning en verlichting. Het voorkomt het zinloos spenderen van energie en een beschadiging van het gevoel van eigenwaarde. Het is niet zwak om soms bang of verdrietig te zijn."
Nou maak ik tijdens mijn trainingen "omgaan met spanning door..." of "leren om te communiceren" regelmatig mee dat mensen een beetje geïrriteerd en 'allergisch' reageren als ik dit uitleg. Veel mensen denken: "daar heb je weer zo iemand die zegt dat je niet moet denken maar moet voelen". Hen kan ik gerust stellen... ik heb dezelfde allergie.
Zeker, het is zo dat veel mensen telkens hun gevoel negeren doordat zij de hele tijd maar bezig zijn om alles te beredeneren: "ik denk dat ik mij zus-en-zo voel" (!). Maar dat betekent voor mij niet dat er gestopt moet worden met denken... dat betekent voor mij alleen maar dat er verstandiger gedacht moet worden: beter rekening houdend met de mogelijkheden en natuurlijk ook met de onmogelijkheden van ons gevoelsleven. Met meer oog voor onze behoeften en onze energie.
Want aan de andere kant zijn er ook weer veel mensen die op dit verhaal reageren met hopeloosheid en passiviteit: "zie je wel, dit verdriet, daar kan je niks mee doen"... En dat is niet waar.Verstandig omgaan met jouw emoties betekent juist vaak actief & creatief worden. Juist op het emotionele vlak. Dan merk je dat het leven weer op gang komt. Zelfs (of misschien eigenlijk: juist)als kanker voor jou zou betekenen dat je afscheid moet gaan nemen van de mensen die je dierbaar zijn. Wanneer iemand ergens in zijn leven meemaakt dat een arts vertelt dat ie kanker heeft gevonden dan veranderen er dingen, dan moet je niet proberen dat met de 'normale middelen' op te vangen. De situatie is niet 'normaal' meer.
Je krijgt vragen waar je nooit over hebt hoeven nadenken. Je maakt gevoelens mee waar je nog nooit mee te maken hebt gehad. Dan heb je het nodig om samen met anderen je gevoelens te uiten en naar creatieve oplossingen te zoeken; nieuwe manieren.
En daarbij kan je ook proberen om weer oog te krijgen voor de dingen waar jij energie van krijgt. Proberen om te rusten als je uitrust en herinner jij je dat nog, dat je er energie van kunt krijgen als je een spontane inval volgt?
Dat is wat ik bedoel met 'synergie': de extra energie die ontstaat door samenwerking. Niet òf denken òf voelen, niet 'de ratio' tegenover 'de emoties' maar èn stil staan bij de gevoelens die door jouw gedachten ontstaan èn denken over de dingen die je voelt.
Nog even verder over dat mens-paard-krokodil-model (M-P-K-model).
In de loop van duizenden jaren is de krokodil goed verankerd geraakt in het paard. Als je bijvoorbeeld een krokodil op z'n knie slaat heeft hij net zo goed een kniepees-reflex-schokje van zijn poot als je in het been van een paard of van een mens terug ziet.
En als een paard boos is dan briest het. Dat is een hoop adem en dat komt de krokodil goed uit want die wil voldoende zuurstof hebben en al de spieren die door de boosheid gespannen staan gebruiken extra zuurstof... één voorbeeld van de uitstekende samenwerking tussen die twee. De problemen komen pas als onze 'mens' dit gaat verstoren. Bijvoorbeeld met de gedachte: ik mag mij niet boos voelen. Om voor zichzelf en de buitenwereld die boosheid te verstoppen zal iemand zo oppervlakkig gaan ademen dat zijn van woede gespannen spieren onvoldoende zuurstof krijgen. En het nettoresultaat zal dan ook zijn dat iemand het gevoel heeft "te stikken van woede".
Je ziet al dat de samenwerking tussen het paard en de mens regelmatig te wensen over laat.
Als we nog even verder fantaseren over dit M-P-K-model dan kom ik op het beeld van een mens die op een paard zit: een ruiter.
Wat kunnen we leren van ruiters?
Het zal duidelijk zijn dat ruiters die angst hebben voor hun paard minder zullen presteren dan ruiters die dat niet zijn. En van de indianen hebben we kunnen leren dat ruiters, die luisteren naar hun paard, samen met hun paard dingen konden presteren die de blanken (die toch het paard hadden geïntroduceerd in Amerika) onmogelijk konden.
Als wij luisteren naar het paard waar we op zitten dan kunnen we dingen die we daarvoor niet konden. We zullen meer aandacht moeten besteden aan de verzorging, aan de band met het paard. Maar door die band kunnen we beter inschatten hoe we onze energie optimaal kunnen verdelen.
Hoe kunnen wij inschatten hoe het gaat met een paard? Waaraan kan je zien hoe het met haar/hem gaat?
...dan kijk je naar de manier waarop het beweegt, naar de spierspanning, naar de oogopslag, zweten, trillen en de manier van ademen.
En dat zijn nou precies de dingen waar mensen waar ik aandacht voor vraag in deze seminars en therapieën.
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
![[^]](../pics/pylupsml.gif){kind=small}
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 19971107
![[Mens-Paard-Krokodil]](../pics/mnsprdkr.gif)