TOP
De transactionele analyse is een ontwikkeling van de Amerikaans psycholoog Eric Berne (verder uitgewerkt en gepopulariseerd door Thomas A Harris).
De "TA" houdt zich bezig met een analyse van de communicatie tussen mensen: "Wat zegt iemand en hoe zegt ie dat?"... of juist: hoe zegt ie het niet. Want ook iets niet zeggen is een vorm van communiceren!
Verder weet je mogelijk al van elders (b.v. [het "Mens-Paard-Krokodil-model"] van het zenuwstelsel) dat er sprake kan zijn van verbale (gesproken) communicatie en dat er ook non-verbale communicatie bestaat en dat die he-le-maal niet overeen hoeven te komen. Dus: iemand zegt iets en daarop wordt al-dan-niet verbaal gereageerd. En daarop wordt dan ook weer al-dan-niet eenduidig gereageerd. En als we dan weer naar het antwoord dáárop kijken dan begrijpt je dat de situatie al behoorlijk ingewikkeld dreigt te worden (één van de redenen waarom communicatie zo vaak tot krommunikatie verbastert).
Maar om nu toch het overzicht te behouden en zelfs aan analyse toe te komen wordt deze hele communicatiestroom als het ware in stukjes geknipt die transacties genoemd worden. Een transactie is een communicatiepakketje waarin een actie en een re-actie zit.Als gezegd, dat kan verbaal en/of non-verbaal zijn. Dus als een man er niets over zegt dat hij ervan baalt dat zijn vrouw alweer "pas uit haar werk komt als het eten al koud is" en zij schuift zonder iets te zeggen (dus eigenlijk een "niet-actie"), gelijk maar achter de computer "omdat hij toch wel weer hoofdpijn zal hebben"... dan zijn dat dus voorbeelden van transacties.
Om te begrijpen waar die transacties nou vandaan komen, is het belangrijk om het even te hebben over het mensbeeld van de T.A. Of in ieder geval het beeld van de psyche.Volgens de TA zijn er in de psychologie van ieder mens 3 aspecten te herkennen. Drie aspecten die altijd weergegeven worden door 3 bolletjes:
TA model van de menselijke psychologie
(een mens (O-V-K) communiceert op meerdere manieren met anderen)Om er een beetje "feeling" voor te krijgen (kijk eens of je ze bij jezelf of bij anderen kan herkennen). De lezer die enogszins bekend is met psychologische theorieën zal zonder veel moeite de analogie met [Sigmund Freud's 'super-ego', 'ego' & 'id' herkennen].
De Ouder zouden we ons voor kunnen stellen als de optelsom van al onze opvoeders. Dat zijn dus inderdaad vaak onze echte ouders. Maar het zijn ook de leraar, de tante of de oom die ons heeft laten zien hoe de wereld in elkaar zit, volgens sommigen zelfs de figuren in de TV-programma's als die als een belangrijk voorbeeld voor ons hebben gewerkt. Zo zijn bijvoorbeeld Batman, John Wayne, de fabeltjeskrant of 007 belangrijkere mannelijke rolmodellen voor veel mannen dan hun eigen vader die altijd weg was om te werken (ook al is afwezig zijn een manier waarop die rol nogal eens wordt 'ingevuld')."De Ouder" kan je vaak terug horen in opmerkingen je maakt naar kinderen als je hun uitlegt hoe de wereld in elkaar zit: "Je moet niet ....", "je moet altijd ... (je bord leeg eten)", "mensen met zwarte leren jasjes zijn niet te vertrouwen", "mannen willen maar één ding" enzovoort.
Zoals het figuurtje al laat zien kan je de ouder-figuren die wij met ons mee dragen in ons hoofd opdelen in twee categorieën:
Dit zijn de ouderboodschappen die verder helpen, die opbouwen. "Jij bent wel degelijk de moeite waard, ook als alles niet helemaal perfect verloopt", "jij mag voelen wat je voelt en zelf keuzen maken wat je daarmee wilt gaan doen", "zorg dat je genoeg slaap krijgt dan kan je er beter tegen" zijn daar voorbeelden van.
Een voedende ouder heeft bijvoorbeeld wel schik van een kind dat in alle vrijheid kan spelen maar waakt er wel voor dat ie niet verkouden wordt als het buiten te koud is.Deze ego-positie wordt ook heel vaak de "ZO" (Zorgende Ouder) genoemd omdat het niet alleen maar de ouder is die "voedsel verstrekt" (je kunt met een heel koud hart het eten op tafel zetten) maar juist die ouder-figuren waren die zorg hadden voor het Kind. Aan de andere kant zie je ook regelmatig ouders die zo ontzettend zorgzaam zijn dat het Kind bijna verstikt wordt in al die zorg. De zorg is dan niet "voedend" meer (in de zin van soul-food) maar beperkend.
Als je dus op andere plekken de ZO tegenkomt dan weet je dat dàt hetzelfde is als de VO die ik hier bedoel.
Daar tegenover staat de kritische ouder (KO). Dat zijn de vaak dwingende en meestal afbrekende kritische boodschappen die we gekregen hebben. Soms heel negatief en duidelijk: "met jou zal het nooit goed aflopen", "als man/vrouw stel jij ook niks voor", "alle mannen/vrouwen zijn viezeriken". Maar vaak is het minder duidelijk gebracht: "papa zit altijd maar aan mammie, terwijl hij helemaal niet vraagt of mammie daar wel zin in heeft" (mannen zitten altijd aan vrouwen en dat is vervelend), "je bent best wel lief als je nu even de vaat doet" (je bent lief als je aan alle voorwaarden hebt voldaan), "het leven is niet om van te genieten".Je snapt dat het heel moeilijk wordt om als volwassen mens te kunnen genieten als je veel van zulke boodschappen in je hoofd mee draagt.
Aan de andere kant zit "het Kind".
Iedereen heeft nog ergens (soms diep weggestopt) een kind in zich. Dat kind dat is in de loop van het opgroeien gevormd en dat heeft van alles meegemaakt. "Het Kind" staat voor het vermogen om te genieten, creatief te zijn, te spelen (alleen of samen met anderen) en te vooral: daar van alles bij te voelen!
Zo kent het kind ook angst.... en zeker niet altijd onterecht. Een kind moet zich zorgen maken over de manier waarop de ouders denken over hem/haar. En vooral de ouders die veel voorwaarden verbinden aan hun oordeel, dat zijn ouders waar je een beetje bang voor moet zijn. "voldoe ik wel?" Dit is een vraag die met name het Aangepase kind zich voortdurend stelt.
Je kan als kind ook erge dingen hebben meegemaakt en als het ware een "besluit" hebben genomen over "de wereld". Bij mannen en vrouwen die mishandeld of misbruikt zijn zie je bijvoorbeeld wel dat lichamelijke nabijheid van andere mensen eigenlijk bijna onverdraaglijk is. Het kind heeft geleerd om in elkaar te kruipen en de klappen op te vangen of het heeft geleerd om net te doen alsof er "niets aan de hand was" als de vader, de broer, de oom, leraar of de priester weer handtastelijk werden, om net te doen alsof ze ergens anders zijn.
Aan de andere kant kan het ook zo zijn dat je juist enerzijds beschermd genoeg en andezijds in alle vrijheid bent opgevoed. Dat je uitleg hebt gekregen over de emties die voelbaar zijn en manieren om (leuk of niet) om te gaan met die gevoelens op een constructieve manier.
Het vrije kind kan genieten van dingen, het kan spelen en creatieve oplossingen verzinnen. Ons vrije kind is ongeremd nieuwsgierig naar de dingen die anderen voelen of denken en kan daar heel open naar vragen. Maar bij veel mensen is het "Vrije Kind" (VK) diep weggestopt door de ervaringen of door de ouderboodschappen is het ingepakt en weggestopt onder lusteloosheid of gepantserd achter hardheid en "ik doe het zelluf wel".
Wat er dan over blijft is het "Aangepaste Kind" (AK) ...dat onder het juk van de KO zijn leven leidt. Het kind dat zonder te genieten zijn best doet om die ouder in zichzelf tevreden te stellen (wat natuurlijk nooit lukt). De kern van het Aangepaste Kind is Angst. Het kinderlijke gevoel dat je het niet goed doet, niet goed kunt doen ook.
Misschien kan je jezelf voorstellen dat iemand die voor het eerst een lezing moet houden ineens het gevoel kan krijgen dat ie als een vijfjarig jongetje staat te stuntelen voordat ie de zaal in loopt. Dan is zoiemand op een dergelijk moment door de extra druk in de Aangepast Kind positie geschoten.
Of het kan juist zijn dat het kind dat zich enorm afzet tegen al die ouderboodschappen: "kijk mij een vrij zijn; ik neuk tegen de klippen op, ik slik, spuit en snuif alles wat los en vast zit en het kan me niks schelen dat ik verslaafd ben aan de alcohol ... Want ik geniet!!! Hoor je me wel?!!" en als je dan kijkt, dan zie je alleen maar iemand die zich aan het afzetten is en totaal niet werkelijk geniet van zijn/haar leven. Een boos schoppend kind dat niet in staat is om te spelen en te genieten, die geen eigen regels heeft in zijn/haar leven maar die eigenlijk nog altijd leeft volgens de regels van de ouders. Enorm "onaangepast" maar dus niet vrij.
Want altijd een regel moeten doorbreken is net zo dwingend als altijd de regels moeten volgen.
En in het midden staat de "Volwassene" (V)... Dat is ons volwassen denken. Vaak wordt het wel vergeleken met een computer maar dat is niet zo. Een gezonde volwassen ego-positie heeft de mogelijkheid om gebruik te maken van zijn ouderboodschappen, om te genieten wanneer dat gepast is, emoties te laten zien als dat opbouwend is maar zich ook bewust even aan te passen als dat (tijdelijk) handiger is; "Nee inderdaad, oom agent. Dat was ook niet handig om hier 110 km/u te rijden".De Volwassene herkent zijn/haar verantwoordelijkheden en neemt die ook. Voelt de gevoelens die er leven en gaat die niet lopen opsparen en het later op iemand anders af te reageren of de hond een trap te verkopen... nee, zij/hij doet iets verstandigers met haar/zijn emoties. Hij/Zij waardeert zichzelf en waardeert anderen... Hij/zij begrijpt dat het een veel stimulerender manier van leven is, wanneer je er vanuit kunt gaan dat de ander O.K. is (ook met zijn beperkingen), net zoals zij/hij zelf ook O.K. is.
Nog even in een overzichtje:
"Het mag niet verkeerd gaan!"
(ik permiteer mij namelijk geen vragen)"Hoe kan ik genieten van de dingen die ik doe?" "Hoe kan ik zorgen dat ik het niet verkeerd doe?"
(tegenscript: "Hoe kan ik 'ze' zo goed mogelijk laten zien dat het mij helemaal niks kan schelen als ik iets doe dat zij verkeerd vinden.")"Hoe kan ik genieten van de dingen die ik doe?"
Wanneer we kijken hoeveel aandacht en tijd/energie er besteed wordt in de verschillkende ego-posities dan is er wel het één-en-ander te herkennen in de eerste idee‘n van Eric Berne over een optimale verdeling (namelijk: 25% voor de 'Ouderpositie', 35% voor de 'Volwassene-positie' & 40% voor de 'Kind-positie'). Dat wil mensen nog wel eens verbazen.
Met name het verhoudingsgewijs grote belang van 'het Kind'is voor sommige mensen onverwacht.
Nou is het natuurlijk wèl voor iedereen duidelijk dat het algemene doel van mensen is om zich zo gelukkig mogelijk te voelen(!) en juist "het gevoel" is iets dat inderdaad juist met name in het Kind gevonden wordt.
Ook lekker en creatief werken en werken met plezier kan iets zijn dat je met de energie vanuit het kind doet.> Kanttekening hierbij is natuurlijk wel dat geen twee mensen gelijk zijn.
Sommige mensen doen veel meer vanuit hun kind dan anderen. Het ene kind is het andere niet. Sommige mensen zijn niet speels of zo vurig. Niet omdat ze het tegenhouden maar omdat ze gewoon niet zo vurig zijn! Het zou een wrang soort van Kristische Ouder worden als je vuriger en speelser moet gaan doen dan dat jij je voelt.
Wanneer je nou gaat kijken naar de manier waarop veel mensen met elkaar praten dan blijkt al snel dat zij niet vanuit hun V-positie antwoorden maar vanuit een andere. Heel bekend zijn bijvoorbeeld mensen die het altijd beter weten "nee, dat moet je zus-en-zo zien" (KO), of de altijd-dwarse "nou gewoon omdat ik daar geen zin in heb!" (AK). Of de zalvende er-mag-nooit-een-onvertogen-woord-vallen VO die alle irritaties weg probeert te poetsen met "jongens laat je nou niet zo door je emoties meeslepen en gewoon doen wat we altijd al doen" (als iemand gewoon een beetje gezond geïrriteerd is). Of degeen die altijd op lol/lust uit is "daar heb ik nou even geen zin in" (VK) op ieder moment dat er een taak op zijn pad komt.Je ziet dat bij dergelijke mensen de volwassene vaak "vervuild" raakt door O- of K-egoposities.
De Ouder kan je vaak nog terug horen in opmerkingen die je maakt naar kinderen als je hun uitlegt hoe de wereld in elkaar zit zonder dat zij daar verder veel over uit kunnen leggen: "mensen met zwarte leren jasjes zijn niet te vertrouwen", "je moet altijd je bord leeg eten", "mannen willen maar één ding" enzovoort.Het verschil van de "meningen van de volwassene" en de "mening van de ouder" is dat de volwassene dus een reden aan kan geven waarom hij/zij vindt wat hij/zij vindt terwijl de ouder veel meer zegt "dat is nou eenmaal zo!".
En dat lokt ook reacties uit die niet snel vanuit de volwassene zullen komen: "dat hoort niet, hoor" (O->K) of "ziet u dat ook zo?" (O->O). "Nou dan gaan we toch samen buiten spelen" (K->K) of "jij hebt ook altijd wat te zeuren!" (K->O).
Soms zijn dat acties die ruimte geven maar vaak blijft daarbij onder tafel waar het werkelijk om gaat. Er wordt niet op een volwassen niveau over gepraat en netto wordt er ook niets aan de situatie veranderd zodat de herhaling al is voorgebakken.
Werkelijk contact wordt niet aan gegaan en het spel gaat zal nog wel vaker voor gaan komen (herken je de mensen die zeggen: "dat overkomt mij nou altijd").
De TA biedt een overzichtelijk en simpel (soms door minder ervaren therapeuten wel wat erg versimpeld) model waarmee we véél kunnen begrijpen van de manier waarop de communicatie tussen mensen mis loopt. Juist in de praktische toepassing van de TA ligt haar kracht als we directe en in normale taal begrijpelijke termen, direct kunnen duidelijk maken wat er aan de hand is. Geen moeilijke "therapeutentaal" maar gewoon Nederlands om te zeggen wat je wilt. Dat kan een hele grote hulp zijn om zelf eerder te herkennen wat er aan de hand is... en uit het "spel" te stappen en te kiezen voor intimiteit en echt contact om aan je strooks te komen.
Als je wilt door lezen over de T.A. (zegeltjes & strooks) selecteer dan:
![[ -> ]](../pics/pylrchts.gif)
TA.02Auteur (Copyright): Hans R. J. West
![[^]](../pics/pylupsml.gif){kind=small}
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 20040704
![[Ouder-Volwassene-Kind]](../pics/transact.gif)