Omgaan met Spanning (Psychoeducatie)

Uitleg:

inhoud:

• Inleiding
  • Voorbeelden van Prodromen
• Het nut van prodromen
  • Klachtenlijsten of prodroom lijsten
• Ziekte-inzicht
  • Antecedenten en consequenties
  • Notes:

Prodromen-lijsten zijn nuttig voor mensen met geestelijke, met lichamelijke of met psychosomatische klachten (en eigenlijk ook voor de kleine groep 'gezonde mensen' die vinden dat ze nooit ergens last van hebben) of voor mensen met verslavingen.

Een aan het [dagboek] gerelateerde manier van 'omgaan met jezelf' is het bijhouden van de dingen die er te voelen zijn.
Veel mensen hebben zogenaamde 'prodromen' die aankondigen dat er straks iets mis zal gaan. Prodromen dat zijn signalen die aangeven dat er straks iets mis gaat gaan.
En, zoals we dat elders ook beschreven hebben; hoe vroeger je erbij bent hoe minder erg de klachten zijn (zie het artikel over: [de lawine van het script]).

Nou is het zo dat veel mensen die prodromen, die waarschuwingssignalen helemaal niet herkennen als zodanig. Ze hebben er gewoon "weer eens last van".
Verder is het zo dat een aantal van die prodromen eerder psychisch van aard zijn en dergelijke psychische prodromen hebben een groot nadeel. Het zijn veranderingen die optreden in het denken en het gevoel en het is juist dat denken en dat gevoel dat nodig is om veranderingen waar te nemen. Als ik bijvoorbeeld erg gespannen ben; waardoor mijn brein met meer haast probeert om de prikkels uit de omgeving te verwerken, dan zal het mij eerder opvallen dat de omgeving zo tráág is (denk aan "al die 'slakken' op de snelweg" die iemand tegenkomt als hij zelf te laat is). Ik zal die verandering eerder in mijn omgeving zien dan dat ik deze in mijzelf zal waarnemen.
Dan kan het helpen als ik met iets meer afstand kan kijken naar mijn eigen veranderingen. Ik zou meer te weten komen over mijn eigen veranderingen als ik, in dit voorbeeld, op een lijst zou bijhouden hoe vervelend het is om op de snelweg te rijden waar ook nog medeweggebruikers zijn.

Datum	Klachten	Prodromen
evt. tijd	(1-10)	b.v: spanning (1-10)	b.v: vermoeid (1-10)	b.v: angst (1-10)	b.v: boos (1-10)	b.v: eenzaam (1-10)	b.v: nerveus (1-10)	EIGEN I (1-10)	EIGEN II (1-10)
../..	.	.	.	.	.	.	.	.	.
../..	.	.	.	.	.	.	.	.	.
../..	.	.	.	.	.	.	.	.	.
../..	.	.	.	.	.	.	.	.	.

Voorbeelden van Prodromen

Het kan zijn dat mensen minder goed slapen of dat ze meer last hebben van zweetaanvallen, van vermoeidheid, van concentratiestoringen, meer last van haaruitval of roos. Het kan zijn dat ze meer ruzie maken met partner of vriend(inn)en, dat er meer spanningen ontstaan op het werk of dat er vaker ongelukjes gebeuren of dingen mis lopen. Mensen krijgen soms pijntjes of spanning of het gevoel dat ze niet meer zo ruim kunnen ademen, of zij voelen zich juist opgeblazen. Het kan zijn dat mensen meer zin krijgen in hun verslaving of minder geïnteresseerd raken in de wereld om zich heen. Het kan zijn dat mensen meer last krijgen van hun 'zwakke orgaan'; een hart dat wat vaker overslaat, luchtwegen die wat pieperig worden, gewrichten die wat meer kraken, erectiestoringen of menstruatieklachten, een spastische darm of een gevoelige maag die vaker opspeelt. Het kan zijn dat mensen meer TV gaan kijken of vaker hoofdpijn hebben, meer lusteloos op de bank hangen of juist niet meer de tijd voelen om eens rustig een avondje te zappen. Misschien hebben ze wat vaker last van hun pijn, zijn ze vermoeid, ademen gejaagd, of soms is het juist ook een prodroom dat mensen zich "opvallend goed" voelen.
Dit zijn maar een voorbeeldjes. Want je kunt op een dergelijke manier werkelijk van ales bijhouden.
Om je een idee te geven van de dingen die mensen zoal bij hebben gehouden en mogelijk je fantasie op dreef te houden wat voor dingen bij u handig zou kunnen zijn.

• De 'tegenslaggevoeligheid' uitgedrukt in een cijfer van 1 tot 10
• Het aantal kleine bijna-ongelukjes op een dag
• Het aantal uren slaap
• De kwaliteit van mijn slaap in een cijfer van 1 tot 10
• De mate van angst
• De mate van angst voor de angst
• Het aantal keer dat ik mijn oefeningen heb uitgevoerd
• De hoeveelheid die ik eet
• De hoeveelheid die ik bijsnoep
• De ernst van de hoofdklacht
• De ernst van de prodromen die daarvoor lagen
• Het aantal eenheden van jouw verslavend middel
• De overuren die je gemaakt hebt of het geld dat je hebt uitgegeven aan 'shoppen'
• De behoefte aan mijn verslaving of de trek naar het gebruik (van 0 via onrust en trek naar de 10 voor heftige jank)
• Het aantal twijfelmomenten
• Het aantal ingeslikte irritaties of de mate van ingeslikte irritatie van deze dag met een cijfer van 1 tot 5
• Het aantal keer dat een bepaalde herinnering naar voren plopt in je gedachten of de hinder die je ervaart in het dagelijks leven van een herinnering die steeds maar omhoog komt
• Het aantal afspraken op een dag of het aantal productie-eenheden
• Het aantal minuten dat ik vandaag nadenk over mijn grote verdriet
• Het aantal mensen dat ik opzoek vandaag
• Het gevoel van eenzaamheid uitgedrukt in een cijfer van 1 tot 10.

En wees er niet bang voor dat het te veel tijd zou kosten want het is helemaal niet de bedoeling dat je er te lang over gaat nadenken. Ook aan het begin al niet, als je dit voor het eerst gaat doen. Het gaat er namelijk uiteindelijk om dat je een soort gutfeeling gaat ontwikkelen en dat doe je dus niet door al te veel nadenken. Je mag jezelf juist gaan belonen als je het goed hebt aangevoeld zonder dat je er veel over hebt gedacht!

TOP

Waar het om gaat is dat we ons zelf meer leren kennen en er beter op leren reageren. Die prodromen, die geven aan dat we ergens aandacht aan moeten schenken. Dat er blijkbaar harder aan de ketting getrokken wordt zodat de zwakste schakel gaat protesteren.
Maar omdat de meeste prodromen zo vervelend zijn, daarom hebben de meeste mensen de neiging om er maar niet teveel aandacht aan te schenken. En inderdaad is het ook zo dat wij hier in het huidige westen niet bij ieder prikje of pijntje op de bank moeten gaan zitten tobben wat er nou weer aan de hand zou zijn want dan is de kans groot dat we helemaal niet meer opstaan en alleen maar meer pijntjes krijgen.

Klachtenlijsten of prodroom lijsten

Een positieve manier om er toch aandacht aan te schenken aan dit soort signalen is de zogenaamde "klachtenlijsten" of "prodroom lijsten". Het blijkt dat mensen die chronische aandoeningen hebben zoals CARA, reuma, maag-darm-, huid- of hartklachten vaak beter in staat zijn om het verloop van hun klacht te voorspellen als zij voor zichzelf een lijst bijhouden van de klachten die zij hebben. Maar ook in de psychiatrie wordt er tegenwoordig steeds regelmatiger gebruik gemaakt van een "lijst met vroege voortekenen"^*)note. Mensen die merken dat zij meer in zichzelf beginnen te praten weten dat zij mogelijk last hebben van één van de voortekenen van een naderende psychose. Nou merk je dat soort veranderingen vaak niet zo van jezelf, juist omdat de veranderingen vaak langzaam gaan. Maar als je op een lijst terugziet dat je vandaag veel vaker in jezelf hebt staan praten dan vorige week dan moet je misschien weer eens contact opnemen met jouw psychiater. En als je zo terugziet dat je toch echt meer last hebt van pieperigheid dan vorige week dan moet je misschien een gaan kijken of je niet iets moet doen aan de medicatie.
Het bijhouden van de prodomen maakt dat je kunt gaan stoppen om alleen maar reactief te werk te gaan, reagerend op de dingen die al mis zijn gegaan. Letten op prodromen kan helpen om pro-actief te werk te gaan: de problemen vóór te zijn.

TOP

Een belangrijk ander voordeel is ook dat het mensen helpt om tot "ziekte-inzicht" te komen. Heel veel klachten of problemen lijken "zomaar" te ontstaan. Maar als je voor jezelf bijhoudt hoe het verloop is in de tijd, dan wordt het vaak makkelijker om op jezelf te letten. Dan ga je beter doorkrijgen welke patronen zich aftekenen bij jouw problemen en dan kan je mogelijk eerder reageren zodat het probleem niet zo ver uit de hand hoeft te lopen.
Het bijhouden van een dergelijke lijst kan je ook helpen om jouw "base-line" te leren herkennen. De basis-lijn waarop jij functioneert, [jouw normaal].
Niet altijd leuk, want misschien had je wel gehoopt dat je beter functioneerde dan dat er eigenlijk gebeurt. Maar wel nuttig want het helpt je om te begrijpen waarom je soms sneller dan andere mensen, lichamelijk of geestelijk uit evenwicht raakt. Het helpt je om te begrijpen welke dingen je helaas beter achter wege kunt laten omdat het niet verstandig is. Of het helpt je om beter in te schatten wat het prijskaartje zal zijn (de tijd die je bezig bent om weer in evenwicht te komen) als je per sé wilt beslissen om toch te doen wat het evenwicht verstoord ... sommige mensen zeggen bijvoorbeeld: "ik ben katsbenauwd geworden van die verjaardag maar het was wel heel leuk om er toch even te zijn geweest". En iemand met verslavingsproblemen zal bijvoorbeeld zeggen: "Ik heb wel weer ontzettend veel zin gekregen om weer te gebruiken. Maar ik vond het toch ook heel leuk om weer eens te zien hoe het die mensen nou gaat."
Niks mis mee. Als je maar merkt aan de lijst van de prodromale signalen dat je er verstandig aan doet om dan toch een paar dagen uit die rokerige ruimte te blijven of niet gaat proberen om die ouwe-maten-waarmee-je-altijd-gebruikte morgen wéér op te zoeken.

Ziekte-inzicht kan je ook helpen om uit elkaar te puzzelen wat nou het gedrag, de gedachten en de gevoelens zijn die tot klachten gaan leiden, en welke manieren van denken, voelen of doen juist een gevolg zijn van het feit dat het is misgelopen met de klachten.
Het wordt, om met de woorden van de cognitieve gedragstherapie te spreken duidelijk wat "de antecedenten" zijn en wat "de consequenties". Doordat je bijvoorbeeld terugvindt op die lijsten dat je telkens éérst last van je borst krijgt en dàn pas begint met piekeren, daardoor kan je mensen van repliek geven die zeggen "jij krijgt last van je hart omdat je altijd zoveel piekert."
Maar omdat je wel terug kunt zien dat je telkens last van je hart krijgt nadat je een tijd lang moe geweest bent omdat je te veel gedaan hebt kan je eens gaan besluiten om daar verstandiger mee om te gaan.

Zo kan u de relatie gaan leggen met 'verstandige stappen om te doen', mensen die je eens moet gaan opzoeken, het aandacht besteden aan ontspannings- en meditatieoefeningen.
Op deze manier kan het u helpen om aandacht te hebben voor een prodromenlijst. Het helpt u om er eerder bij te zijn.

TOP

*)Klaas de Boer en Frans van Mierlo

Vroege voortekenen in de praktijk MGv 1998-1 p 42-53

...terug naar de tekst

Auteur (Copyright): Hans R. J. West

These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.

	Wegwijzer op deze HelpDisk	HelpDisk.nl
	Home-page van deze HelpDisk
	Inhoudelijke vragen

Copyright & Disclaimer , 20040726