Ik en mijn verslaving (informatie rond verslaving)

Uitleg: Mens - Paard - Krokodil (denken, voelen & ons lijf)

inhoud:

• Zijn wij één geest in een lichaam?
• Mens-Paard-Krokodil
  • Krokodil-niveau
  • Paardeniveau
  • Mens-niveau
• De zelfstandigheid van "ons paard"
• Synergie is energiewinst
• Het wezen van spanning
  • Notes:

Dit stuk, dat over het zenuwstelsel gaat zou ik willen beginnen met deze vraag:

uestion: Zijn wij één geest in een lichaam?

nswer: Ik denk van niet.

Wie kan er in alle oprechtheid zeggen dat hij denkt wat hij voelt en omgekeerd ... We kunnen dingen verstandelijk begrijpen en we kunnen dingen aanvoelen, emotioneel ervaren. En dan heeft ons lijf ook nog een aantal hele verstandige automatismen en reflexen. En het hoeft zeker niet altijd zo te zijn dat die verschillende manieren van "weten" het met elkaar eens zijn. Kent u het voorbeeld van iemand die met een rood hoofd schreeuwt: "ik ben he-le-maal niet kwaad!" ?

Misschien is zo iemand wel helemaal eerlijk en wéét ie niet dat hij zich kwaad voelt.

TOP

Het geldt eigenlijk voor bijna ieder mens dat het gewoon moeilijk is om denken, voelen en ons lichaam op één rijtje te krijgen, om te begrijpen wat hij/zij voelt, om te snappen wat zijn/haar lichaam doet en meemaakt. En dat is ook heel logisch. Maar daarvoor moet u wel iets weten over ons menselijke zenuwstelsel.
Een zenuwstelsel, onze hersenen en het ruggemerg, is dat stuk van ons lichaam waarmee we dingen kunnen voelen, kunnen denken en dat onze spieren bestuurt. En wat eigenlijk al een poosje bekend is (maar wat we liever niet zo op onszelf betrekken) is dat er in de loop van de evolutie meerdere lagen op elkaar zijn komen te liggen. Meerdere lagen die eeuwen lang hun werk goed hebben gedaan en eigenlijk nog altijd doen worden op elkaar gelegd. Dit wordt wel superpositie genoemd.
Voor de mensen die zich daar wat meer in willen verdiepen. Aan het einde van de vorige eeuw sprak Hughlings Jackson al over de filogenese superpositie.
McLean heeft dit verder uitgewerkt in zijn "triune brain" model. Hij onderscheidde drie lagen:

• 1-"archicortex",
• 2-"paleocortex" en
• 3-"neocortex".

Het Mens-Paard-Krokodil-model (verder MPK-model) is ontleend aan het werk van professor Piet Vroon^*)note dat zich op zijn beurt weer stoelt op het boven beschreven werk van McLean. Deze beschreef een drietal niveaus binnen het menselijk brein. De diepste laag, het reptielenbrein, dat zorgt draagt voor het bewaken van evenwichten in ons lijf, de homeostase. Het is een niveau van hongers, van reflexen, van adem- en hartfrequentie, van waak en slaap ritmen. Anatomisch gezien is dit het niveau van de hersenstam. Omdat dit deel van het brein eigenlijk maar weinig lijkt te zijn veranderd sinds dat wij in de evolutie als reptiel uit zee kropen heeft McLean dit niveau "de archicortex" genoemd. In de loop van de evolutie lijkt daar een volgende laag aan toe te zijn gevoegd toen het reptiel zich tot zoogdier ontwikkelde. Anatomisch gezien kwam de "paleocortex" min-of-meer "op" het bestaande reptielenbrein te liggen. Deze laag lijkt nodig te zijn voor 'warmbloedigheid' (in letterlijke en figuurlijke zin), het voelen van emoties en het gedrag wat er bij hoort (expressiemotoriek), het groepsgedrag en dat deel van de intuïtie dat zich op de onbewuste waarneming van non-verbale signalen baseert, zorginstinct (onderzoek naar 'de schattigheid' van beertjes laat hierover alleraardigste algemeenheden zien).
En de bovenste laag isde laag die ons tot denkend mens maakt. Een laag waarmee het verleden begrepen en de toekomst gepland kan worden.

figuur 1

het "triune brain"

Dat zijn natuurlijk nogal lastige woorden. Maar Piet Vroon (u kent hem misschien van zijn puntige stukjes in de Volkskrant) heeft een soort vertaalslag gemaakt naar beter begrijpelijke termen: respectievelijk

• 1-"Krokodil",
• 2-"Paard" en
• 3-"Mens".

Hij heeft hier uitgebreid over geschreven in zijn boek "Tranen van de Krokodil, over de te snelle evolutie van onze hersenen". Maar in het kort komt het hier op neer:

figuur 2:

het M-P-K-model in het brein

Er is in onze hersenen een laag er net zo uitziet als het zenuwstelsel van een krokodil. Vandaar dat het ook wel het "reptielenbrein" wordt genoemd. Deze diepste laag zorgt voor het bewaken van evenwichten in ons lijf, de homeostase. Het is een niveau van hongers, van reflexen, van adem- en hartfrequentie, van waak en slaap ritmen. Anatomisch vinden we het op niveau van de hersenstam. Omdat dit deel van het brein eigenlijk maar weinig lijkt te zijn veranderd sinds dat wij in de evolutie als reptiel uit zee kropen heeft McLean dit niveau "de archicortex" genoemd. Het is de laag die zorgt voor het zoveel mogelijk evenwicht in ons lichaam. Het werd daarom wel het "neuraal chassis" genoemd, omdat het de basis is van ons leven.
Dit onderste niveau zorgt ervoor dat we kunnen lopen zonder erbij na te denken, het heeft een kniepeesreflex net als een mens en het zorgt ervoor dat we honger krijgen als er te weinig bloedsuikers in ons bloed circuleren. Het zorgt dat onze interne organen zo goed mogelijk werken, het zorgt voor weefselherstel. We vinden er de dorst, de "hongers", [craving] bij verslaving, de adembeweging die we tegen proberen te houden als je te lang onder water blijft enzovoort.
Maar het is een laag die (net als bij die krokodil) weinig "emoties" kent.
Als je een krokodil zijn eigen jongen voorzet als hij honger heeft dan is het gewoon niet meer dan elk ander "voer". Als je twee krokodillen in een kooi zet en na een jaar haal je er één van de twee uit dan voelt die achtergebleven krokodil zich niet alleen want gevoelens is gewoon iets wat hij niet heeft. Pijn ja, maar gevoelens, emoties die kent een krokodil niet. De herkenning van een bepaalde situatie of een bewaker die altijd het voer geeft, ja. Maar dat is iets anders dan de manier waarop een huisdier iets voor "zijn baasje" kan voelen.

Bij veel middelen is de verslaving als een soort van 'honger' ingegraveerd in de hersenstam. Het is alsof onze krokodil verslaafd is. Daarom kan de 'trek' bij verslavingen zo sterk zijn. Het is bijna vergelijkbaar met de honger en dorst. Als we er op deze manier naar kijken zit het lichamelijk deel van de verslaving ingeprogrameerd op krokodil-niveau als een soort van zwart gat dat steeds meer aantrekkingskracht krijgt naarmate het meer gevoed wordt.
Dit verklaard ook het onrustige, zoekerige gevoel dat mensen hebben wanneer zij 'trek' of craving ervaren.

Emoties zijn meer voorbehouden aan warmbloedige dieren. "Op" die krokodillelaag, op ons "reptielenbrein" ligt een tweede laag. Het de laag die we met andere zoogdieren delen. Het is de laag waar meer emoties zijn (net als bij een paard) waar we dingen kunnen voelen voor onszelf en voor anderen; boosheid, verdriet, blijheid en waar dus ook de emotionele reacties in ons lichaam vandaan komen (briesen van woede, snikken van verdriet, trillen van spanning, zweten van angst enzovoort).
Als je twee paarden in de wei zet en na een jaar haal je er één uit dan zie je aan het andere paard dat het verdrietig is. Het mist een "maatje" of een partner. Veel zoogdieren zullen hun kinderen voeden een hogere prioriteit geven dan hun eigen onmiddellijke honger (als die tenminste niet te groot wordt want dan neemt soms hun reptielenbrein de macht over en wordt het belangrijker om zelf te overleven dan het kroost te voeden). Da's heel anders voor een paard dan voor een krokodil: zet een krokodil zijn eigen kinderen voor op een moment dat ie honger heeft en het enige dat ie ziet is "voedsel".
De laag van het paard is de laag die gevoelig is voor machtsverhoudingen en hiërarchie in een groep. Het is de laag die uit emotie aan de krokodil vertelt dat er gevochten moet gaan worden omdat er iets is dat gevoelsmatig de moeite waard is. Het is de laag die liefde kent en haat.

Het 'Paard' is ons emotionele deel.
De ' Mens' is eerder mentaal
en van de 'Krokodil' zou je kunnen zeggen dat ie voornamelijk 'dentaal' is.

En dan is er die derde laag waarmee we denken. Dat is de laag die ons tot mens maakt. Hiermee kunnen we nadenken over de dingen die we waarnemen in ons lichaam, die we voelen als emotie. We kunnen het verleden hiermee begrijpen, de toekomst plannen. Hier zit ook onze creativiteit (dat zit [niet alléén maar in de linker òf in de rechterhelft van onze hersenen]). Deze derde laag zit nog niet zo "sterk verbonden met de twee lagen daaronder. En dat zorgt ervoor dat we de dingen op verschillende manieren kunnen begrijpen, dat we ons voornemen het éne te doen en uiteindelijk het andere doen. Dat andere mensen soms aan de buitenkant beter zien wat oor emoties wij meemaken dan dat wij dat zelf doen (het voorbeeld: "ik ben he-le-máál niet kwáád!").

figuur 2:

het M-P-K-model

Je zou bijna kunnen zeggen dat wij als "mens" als een soort "ruiter" ons paard (proberen te) berijden.

TOP

Mensen onderschatten vaak de zelfstandigheid van hun paard. Wist u bijvoorbeeld dat uw paard op dingen reageert zonder dat u daar iets van hoeft te merken?
Dat is bijvoorbeeld gemeten in een experiment. Wanneer je héle korte bloederige filmbeeldjes invoegt in een filmpje van een rustig landschap is in het lichaam van de kijker gelijk een stress-reactie meetbaar (een terechte reactie van een paard dat bloed ziet). Maar diezelfde kijker zegt desgevraagd dat hij naar een filmpje over een landschap zit te kijken. Een enkeling zegt het gevoel te hebben dat er straks "iets spannends" gaat gebeuren (dat zijn mogelijk de mensen die een goed contact met hun lichaam hebben en die voelen dat daar iets mee gebeurd).
Naar aanleiding van dit experiment zouden we dus kunnen zeggen dat met dezelfde ogen als waarmee dat denkende deel van een mens slechts wuivend koren ziet, daarmee ziet het ouder en dieper gelegen deel van onze hersenen (zeg maar: het paard), het gevaar dat voor "de mens" onzichtbaar is gebleven. Met dit principe van "subliminal perception" is een aantal jaren terug zelfs geprobeerd om reclame te maken in bioscoop films. En het bleek inderdaad dat er opvallend veel meer cola werd besteld in de pauze als je de eerste helft van de film ieder 25ste beeldje van de filmrol vervangt door een plaatje van een flesje coke. Het is inmiddels bij de wet verboden om op een dergelijke manier reclame te maken.
En als u het idee van "dat paard" nog steeds een beetje onwerkelijk vindt dan wijs ik graag even op een cursus van een Opleiding en Adviesbureau in Bergen op Zoom: "Communicatie en Paarden" waarin B. Wiegmans en M. Watkins een cursus doen waarin de (non-verbale) communicatie met een echt paard centraal staat. In hun aankondiging staat letterlijk: "Paarden reageren heel basaal, ze voelen het wanneer u onzeker bent. Angst heeft. En willen dan zo min mogelijk met u te maken hebben. U wordt direct geconfronteerd met uw manier van optreden".

TOP

Mensen staan er ook vaak niet bij stil hoeveel energie er eigenlijk wel in hun paard zit. Heel veel menden leiden hun leven alsof zij op een paard zitten dat zij aan de ene kant voortdurend aan-sporen en op-zwepen om harder te gaan, meer te doen. En tegelijkertijd trekken ze aan de andere kant de teugels zo strak en daarmee het bit zó stak in de mond dat het dier voortdurend moet inhouden.
En als ik dat beeld schilder dan moet ik denken aan een citaat waarmee Koos Neuvel zijn interview in Wetenschap, Cultuur & Samenleving afsloot. Een interview met Nico Frijda; een vooraanstaand wetenschapper en auteur op het gebied van de zinnigheid van emoties. "Zulke gedachten zijn niet puur filosofisch, het zijn emotionele feiten. Je weet dat je de dingen niet meer in de hand hebt. Op zo'n moment kan je ook het gevoel loslaten te willen ingrijpen; het is nutteloos controle en beheersing over de omgeving te willen uitoefenen. Dat besef brengt ontspanning en verlichting. Het voorkomt het zinloos spenderen van energie en een beschadiging van het gevoel van eigenwaarde. Het is niet zwak om soms bang of verdrietig te zijn".
Nou maak ik tijdens mijn trainingen "omgaan met spanning ..." of "leren om te communiceren" met patiënten/cliënten en zeker bij de training "management van energie & personal resources" regelmatig mee dat mensen een beetje geïrriteerd en allergisch reageren als ik dit uitleg. Veel mensen denken: "daar heb je weer zo'n vaag iemand die zegt dat je niet moet denken maar moet voelen". Hen kan ik meestal wel gerust stellen ... want ik heb dezelfde allergie.
Zeker, het is zo dat veel mensen telkens hun gevoel negeren doordat zij de hele tijd maar bezig zijn om alles te beredeneren: "ik denk dat ik mij zus-en-zo voel" (!). maar dat betekent voor mij niet dat er gestopt moet worden met denken ... dat betekent voor mij alleen maar dat er verstandiger gedacht moet worden: beter rekening houdend met de mogelijkheden en natuurlijk ook met de onmogelijkheden van ons gevoelsleven. Met meer oog voor onze behoeften en voor een optimale manier van omgaan met onze energie.

TOP

Even een open deur: wanneer ik in mijn arm de spieren aanspan die mijn arm buigen dan is er beweging (buiging). Er wordt arbeid verricht, er wordt aangespannen maar je kan niet echt spreken van "spanning". Als ik de strekkers aanspan dan geldt hetzelfde: er is beweging maar je kan niet echt spreken van "spanning". Spanning ontstaat (denk aan een bodybuilder die zijn spieren op wil laten zwellen) als ik zowel de buigers als de strekkers tegelijkertijd aanspan ... en netto is er geen beweging. Er wordt veel energie verbruikt maar er gebeurt niets.
Dat is precies het wezen van spanning. Twee (of meer) krachten zijn tegelijkertijd druk bezig om iets te bereiken maar omdat ze elkaar tegenwerken, omdat hun werking tegengesteld gericht is, verandert er niets aan de situatie, verandert er dus niets aan het gevoel Misschien herkent u dit in uw leven?

U kan zich misschien voorstellen dat iemand op één-en-hetzelfde moment eigenlijk van binnen woedend is op iemand anders en erop af zou willen. Maar zich tegelijkertijd bedenkt dat hij/zij als een aardige meneer/mevrouw wil blijven overkomen en zich niet verroert. Er ontstaat dan als het ware een "ruzie" in ons zenuwstelsel waarbij de ene "partij" zich voorbereid om op te gaan staan en "er eens eventjes wat van te zeggen" terwijl de andere partij "rustig wil blijven zitten". Netto effect: iemand zit gespannen. Eigenlijk zit zo iemand dus twee dingen tegelijk te doen en dat leidt tot spanning.
Dit is geen pleidooi om maar "blind achter al onze gevoelens aan te rennen" (soms is het hard nodig om niet te laten zien wat u voelt) maar dit is een uitleg om te bereiken dat u begrijpt dat zoiets niet "kosteloos" gebeurt. Er ontstaat spanning/stress.
En daar is natuurlijk op zichzelf niets op tegen als wij daar dan maar bewust voor gekozen hebben. Dan is de kans het grootst dat er sprake is van positieve stress; stress die u vóór uzelf gebruikt in plaats van de negatieve stress die zich uiteindelijk tegen u richt ...

Veel plezier (en misschien ook wel veel sterkte) bij het maken van de beste keuzen voor uw zelf.

TOP

*)Vroon P

Tranen van de Krokodil, over de te snelle evolutie van onze hersenen, Ambo/Baarn 1989, ISBN90 263 1011 0

...terug naar de tekst

Auteur (Copyright): Hans R. J. West

Mag ik je mijn nieuwe project van harte voorstellen:[http://www.stopookmetdrinken.nl], ook wel bekend onder [CompuCoach Self Management Alcohol]...
Nog niet helemaal af maar serieuze bezoekers zijn welkom voor een testfase!

These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.

	Wegwijzer op deze HelpDisk	HelpDisk.nl
	Home-page van deze HelpDisk
	Inhoudelijke vragen