TOP
De dingen die in ons leven telkens mislopen (in de psychologie ook wel "scripts" of "narratieven" genaamd) hebben vaak de neiging om zich te volgens een vrij vast patroon te ontvouwen. Dat is niet altijd even duidelijk van tevoren te herkennen maar achteraf gezien wordt toch vaak duidelijk dat we weer eens in dezelfde valkuil zijn gestapt.
Om dit te verduidelijken, maakt ondergetekende vaak gebruik van zijn "lawine model".
In de behandeling is er vaak een moment dat de cliënt/patiënt eigenlijk rationeel duidelijk weet dat de situatie aan het "oplopen" is in zijn of haar leven. Maar dat het nog onduidelijk is wáár nou die negatieve ontwikkeling geplaatst moet worden. Dit heeft vaak niet alleen te maken met "weerstand" (in engere zin) maar juist ook met een bepaalde "blindheid" voor de dingen (veelal de ongewenste gevoelens) die aan het oplopen zijn. De nuchtere metafoor dat scripts veelal te vergelijken zijn met een lawine geeft vaak op meerdere tereinen praktisch inzicht. Een lawine die klein begint, langzaam groter wordt en uiteindelijk (grote of kleinere) schade aanricht in het dorp aan de voet van de berg.
Nou hebben wij in Nederland niet zoveel ervaring met lawines. Maar zoals ik elders vertelde heb ik een kleine 10 jaar in Davos, Zwitserland gewoond. En als we van de Zwitser iets kunnen leren dan is dat hoe er geldt gespaard kan worden.
Hoe kan ik die lawines nou zo goedkoop mogelijk tegen houden?
Want als we bijvoorbeeld die lawine zouden proberen tegen te houden op het punt net voor het dorp dan betekent dat dat daar een betonnen wal gebouwd moet worden die zo hoog is en zo diep in de rotsen verankerd moet worden dat het nog goedkoper zou zijn om heel davos af te breken en het een stukje verderop weer op te bouwen.
En dat terwijl iedere wintersporter toch weet dat dit véél goedkoper kan.
Hoger op de berg, als de lawine nog kleiner is, dan hoeven we niet zo,n dikke muur meer neer te zetten. En als we nog hoger proberen om de lawine in bedwang te houden, dan volstaat een stevig hek.
Eigenlijk kunnen we zeggen: "Hoe hoger, hoe vroeger de lawine-schutz, hoe groter de besparing is."
De analogie zal waarschijnlijk wel duidelijk zijn. Als er een probleem aan het groeien is. Alleen trauma's ontstaan plotseling maar verder zijn er eigenlijk altijd wel 'voorstadia' voordat een probleem echt uit de hand loopt.
Nou zal het waarschijnlijk niet helemaal onbekend overkomen dat het antwoord op de vraag: "en wanneer reageert u nou op uw problemen?" dat erg veel mensen inderdaad antwoorden met: "ja, inderdaad. Ik reageer pas nèt voordat het mis dreigt te lopen". Net voordat de lawine het dorp in raast moet er enorm gepraat worden, moeten er allemaal dingen worden recht getrokken of ontstaan er woedeaanvallen door alle opgepotte irritaties. Ik doe een hele tijd net alsof er geen lawine aankomt. Nog niet eens omadt ik het bewust wens te ontkennen maar waarschijnlijk omdat ik afgeleerd heb om het lawinegevaar serieus te nemen. Het is nou eenmaal veel prettiger om te leven in een wereld waaring geen lawines bestaan.
En dat darmee en op het laatst kan ik hem niet meer houden (en dan heb ik inmiddels zo veel ellende en zo veel trek dat het toch wel begrijpelijk was dat ik terug viel).Het zal ook duidelijk zijn waar ik heen wil. Er kan veel voorkomen worden als we ons er toe zetten om de lawineschutz hoger op de berg te zetten. Jazeker, het zal soms zo zijn dat we de hele winter eigenlijk maar één lawine hebben moeten tegenhouden en sommige lawines zouden helemaal niet tot in het dorp zijn gekomen, terwijl we wel de hele winter moeten opletten dat het hek nog stevig is.
Maar we weten uiteindelijk toch ook wel wat er gaat gebeuren als we weer later gaan reageren.
Maar waar moet ik dan op reageren?
Aan het einde van de berghelling zal ik waarschijnlijk al mijn gedachten hebben aangepast. Ik zal 'goeie redenen' hebben bedacht waarom het eigenlijk wel logisch is dat ik weer ga gebruiken ("het is maar één glaasje, jointje, lijntje, snuifje, pilletje, spuitje. die ene is toch niet zo schadelijk?"). Nee, inderdaad. Als het gebruik inderdaad gecontroleerd kon blijven dan is dat ook geen probleem...Daarvoor zien we vaak dat onze emoties reageren. We worden verdrietiger, hopelozer, bozer en daardoor wordt het ook makkelijker om die gebruikersgedachten weer aan te wakkeren.
Het zal misschien ook merkbaar zijn in het gedrag. Misschien gaat u zich opsluiten of juist heel erg 'onder de mensen' of waanzinnig hard sporten om alle irritaties onuitgesproken te kunnen houden (bijvoorbeeld). En vraag het iemand met een verslaving of met een chronische ziekte die zichelf aan het uitputten is en je krijgt het antwoord "Oh ja, dit ken ik. Als ik dit begin te doen, dan duurt het nog 1, 2 of 3 dagen voordat ik terugval."
Vraag het iemand met een neiging tot hyperventilatie: "Ja hoor, ik doe het weer. Als ik mezelf nog een dag op deze manier blijf opjagen dan heb ik weer duizelingen."De eerste laag die reageert is vaak ons lijf.
We raken even gespannen in de schouders. We kunnen even niet ruim meer ademen in de rug of in de buik. Zo'n opgewonden gevoel in de onderrug of in de borst, het gevoel van een aanzwellende misselijkheid of benauwdheid... allemaal lichamelijke gevoelens die aan kunnen geven dat er iets mis begint te lopen in de relatie met onze mede-mensen... In de medische wereld wordt dat ook wel met [prodromen] aangeduid.De tweede laag die reageert is vaak de laag van de emoties. Slecht slapen, slecht eten, plotselinge twijfels over jezelf, zelfs "je 'te' goed voelen" kan een teken zijn dat er een lawine begint te schuiven.
En meestal zij dat allemaal dingen waar we niet op reageren voordat het ècht een lichamelijke klacht is geworden. We reageren pas op vermoeidheid als we omvallen, met de spanning in de nek wordt pas iets gedaan als we inmiddels koppijn hebben, enzovoort.De laatste laag die kom je vaak tegen nèt voordat het misloopt: de gedachten worden meegevoerd door de emoties. Er ontstaan op dit moment in de lawine van die typische gedachten waar iemand 'de volgende morgen' meestal spijt van krijgt. "Hoe heb ik kunnen denken dat dit een oplossing kon zijn?" Gedachten als "maar ik kan nu niet meer ophouden" zijn op zich niet zo vreemd als de lawine eenmaal zo ver onderweg is. Al het eenmaal zo ver is opgelopen dan kan je de lawine ook bijna alleen maar met grote inspanningen of met chemische middelen (middelen of medicatie) afremmen voor ie het dorp binnenraast.
Nog een andere analogie met de lawine.
Na een periode van plotselinge sneeuwval zal je in berggebieden regelmatig forse knallen horen. De lawines worden 'afgeschoten'. Een klein bommetje zorgt ervoor dat de lawine aan het schuiven wordt gebracht als deze nog zo klein is dat ie niet al te ver zaal doorschieten. De Mensen van de lawinedienst maken een nauwkeurige inschatting van de actuele situatie en belissen dat een lawine soms maar beter een beetje uit kan razen dan dat de massa van de lawine zo groot wordt dat ie uiteindelijk schade aan zou richten. Beter regelmatig een klein verschuivinkje dan dat er een volwassen lawine langs de berghelling raast.
Je begrijpt dat deze optie niet meer open stat als het lawinegevaar inmiddels te hoog is opgelopen. Als je een lawine begint af te schieten op het moment dat ie al bijna vanuit zichzelf begint te glijden....
Dit geldt natuurlijk ook voor onze 'emotionele lawinedreiging'. In ons dagelijks leven sneeuwt het regelmatig. Soms kunnen we voorkomen dat de lawine zal gaan rollen mar som doen we er ook verstandig aan om af-en-toe een lawine 'af te schieten'. Als je weet dat je bedroefd bent.dan kan je eens met een treurig muziekje op de achtergrond de tranen wat laten rollen zodat je niet midden onder je werk door een tranenvlooed wordt overvallen. Als je voelt dat je boos aan het worden bent, dan kan je er soms beter voor kiezen om eerst maar eens een goed stuk hard te lopen, een aantal (oude) kopjes aan gort te gooien (wel altijd héél vervelend om op te ruimen) of een paar oude kranten stuk te scheuren. Dit soort ontladingen kunnen helpen voorkomen dat iemand even later explodeert op een onhandige manier. Als het lukt om dergelijke energie een beetje handig te kanaliseren, dan kan het zelfs nog een gunstige uitwerking hebben op de conditie ook. Zo kan u proberen om een lawine "af te schieten" voor het risicovol wordt. Nog voor dat ie echt gaat vallen beslissen we maar in al onze wijsheid dat het weer eens tijd wordt voor... (vul in en kleur de plaatjes: jouw plaatjes)
Misschien een beetje 'stichtelijk' aan het eind van dit stuk maar het laatste aspect van deze 'lawine-metaoor' is de verantwoordelijkheid.
Het komt veel voor dat mensen "een wolk voor de berg houden" om geen vervelend gevoel te hebben. Zij doen hun best om niet waar te nemen wat er inmiddels aan het mislopen is en richten hun aandacht op korte termijn strategiën om zich snel weer goed te voelen zonder wat aan de lawine-dreiging te doen.
Maar het is verstandig om dus uw eigen verantwoordelijkheid te nemen voor uw eigen 'lawinegevaar' en er niet voor te kiezen om uzelf voor de gek te houden en te doen alsof er niets is. Want iedere keer dat je doet alsof er niets aan de hand is
dan oefen je om NIET te voelen wat er aan de hand is.
Het resultaat zal duidelijk zijn: "alles gaat goed", "er is niets aan de hand", "ik heb niet het gevoel dat er iets mis kan gaan" en dan plotseling...
Zonder enige waarschuwing (nou ja..) komt er ineens een lawine uit de wolken geraast...
Die dan natuurlijk nauwelijks meer tegen te houden is.
De mensen die op de hoogte van [ de Rationeel Emotieve Therapie (RET) ] zijn, die kunnen de herkenning van de lawine verbeteren door eens in te vullen wat er gebeurt op het terrein van de G's: Gebeurtenis, Geloof & Gedachten, Gevoelens (Emotionele - en lichamelijke -) & Gedrag.
En hier is gelijk de omgekeerde lawine aangegeven. Natuurlijk zijn er geen wetten van meden en perzen in dit soort signalen maar het is mij in de loop der jaren wel opgevallen dat vaak de omgeving al merkt dat er een bepaald gedrag zichtbaar is: iemand is niet meer zo zorgvuldig als voorheen of begint juist op alle slakken zout te leggen. Dan is de lawine al behoorlijk op gang want dit tij is voor de mensen zelf vaak maar nauwelijks te keren. Want daarvoor zaten namelijk vaak Gedachten die de aanleiding waren voor dat gedrag. Het is dus voor de persoon in kwestie heel logisch om dat gedrag ook uit te voeren. Als u zich bedacht hebt hoe belangrijk het is dat, juist u, ook dàt extra stuk werk op tijd af moet krijgen, terwijl het eigenlijk ècht niet meer te doen is, dan wordt het veel moeilijker om te zegen "Sorry, maar dat is gewoon niet haalbaar".
Door een Gebeurtenis en het Geloof dat wij daarover hebben, samen met de Gedachten die wij daarover hebben ontstaan vaak ook de (Emotionele) Gevoelens. Soms ontstaan eerst de gedachten en krijg je daardoor secundair de emoties, soms ontstaan er gedachtes door de manier waarop u uzelf voelt. Deze laatste zijn vaak weer lastiger te herkennen omdat die gedachten dan "zo logisch lijken". Als ik mij boos voel dan is de kans groot dat ik het heel logisch vind dat ik mij moet gaan verdedigen. Als de angst groot is dan is het uitermate begrijpelijk dat ik ook bedreigende factoren herken.
Vaak zit daarvoor nog een algemenere laag van gevoel die ik aan wil duiden "lichamelijke signalen"Natuurlijk is het niet zo dat lichaamssignalen verderop niet meer zouden optreden. Sterker nog, het kan bijvoorbeeld heel goed zijn dat iemand herkent hoever de lawine alweer is opgelopen doordat hij de hoofdpijn tegen komt die hij kent van eerdere keren (toen het wèl mis is gegaan).
Maar met lichaamssignalen bedoel ik juist ook de kleine signaaltjes. Een adempatroon dat wat opgefokter verloopt, een druk in de keel, spanning in de schouders, druk op de slapen. Het gevoel niet zo veel ruimte meer te hebben als er een bepaald iemand de deur binnen komt, het fysiek waarneembare gevoel dat de onderbuik aanspant, alsof je jezelf schrap zet wanneer er iets tegen je wordt gezegd.... vaak zijn de lichamelijke signalen de eerste signalen van de Emotionele Gevoelens. En vaak geven wij ze niet de aandacht of waardering die zij verdienen.Wanneer wij oog hebben voor het verhaal van de lawine achter de dingen die in ons leven (herhaald) dreigen mis te lopen, dan hebben we vaak mogelijkheden om een volgende keer eerder te reageren op eventuele risico's.
Wanneer wij oog hebben voor het verhaal van de lawine achter de dingen die in ons leven (herhaald) dreigen mis te lopen, dan hebben we vaak mogelijkheden om een volgende keer eerder te reageren op eventuele risico's.
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
![[^]](../pics/pylupsml.gif){kind=small}
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 19990311