TOP
In de trainingen self-management die ik geef komen twee gevoelens regelmatig niet aan bod. Tenminste, niet als ik er niet zelf over begin. In individuele begeleiding is dat vaak anders. Maar juist in groepsverband zijn dit hele ingewikkelde emoties om over te praten: Schuld en Schaamte. In therapie nem ik ze vaak de SS van ons gevoelsleven*)note. De manier waarop zij met harde pas over onze andere gevoelens heenlopen en hoe deze gevoelens ons reële denken en onze gezonde gevoelens overschreeuwen met versimpelde waarheden, dat doet mij soms zo denken aan die schreeuwerige zwarte uniformen met hun simpele oplossingen dat ik niet om de vergelijking heen kwam.
Hoe vaak komt het niet voor dat mensen de belangrijkste zelfzorg uit het oog verliezen en domme dingen doen uit schaamte. Leugens of verzwegen waarheden, angstig heen en weer draaien met het voortdurend gevoel "als ze toch eens wisten." Soms is zo duidelijk wat we het beste zouden kunnen gaan doen. Of wat denk je van hulp vragen? Soms is absoluut duidelijk dat we iets zelf niet gaan kunnen. Maar omdat we ons te veel schamen om ervoor uit te komen dat we hulp nodig hebben, blijven we zelf een beetje ploeteren en gaat het keer-op-keer weer mis.Schuld en Schaamte regeren met harde hand...
Wanneer we willen begrijpen wat de ijzeren greep is waarmee ons schuldgevoel en onze schaamte ons in de greep houden dan moet je mogelijk even door laten dringen dat dit emoties zijn. We kunnen van alles denken maar daarmee gaat het gevoel niet zomaar weg. Net zomin als het lukt om ineens extatisch te zijn van geluk omdat je dat graag zou willen, net zomin zal het lukken om het gevoel van schaamte ineens te laten verdwijnen omdat je bedacht hebt dat je dat niet zal voelen. Zoals ik [her-en-der] al heb laten weten; gevoelens vinden plaats in een ander deel van ons brein dan gedachten. Er is zeker veel relatie maar het veranderen van gevoelens kost meer tijd dan de wens "ik wou dat ik niet gehinderd werd door dit gevoelÉ"
Het is daarom verstandig om eens stil te staan bij de oorsprong van deze oude en diep gewortelde emoties.
We komen schaamte al tegen bij andere primaten zoals apen en het lijkt ook herkenbaar bij andere warmbloedige dieren. Ooit een hond gehad die een worstje van de keukentafel heeft gejat? Je herkent het al in het schaamtevol gedrag nog voor je het worstje hebt gemist. Het is nog niet duidelijk wat er aan de hand is maar dat ie iets heeft gedaan dat niet door de beugel kan, dat is duidelijk te zien aan de manier waarop het beestje zich klein maakt.
Schuld en schaamte bestonden dus al voordat we mensen waren. Schuld en schaamte zijn in de evolutie ontstaan dus zij zullen ook wel een nuttige functie heben gehad.
Het is waarschijnlijk dat deze emoties een rol hebben bij het overleven van de groep. Het zou het overleven van de groep in gevaar brengen als we bijvoorbeeld het eten zouden stelen van het mannetje dat de vijanden op een afstand houdt. Het zou het voortbestaan van de groep in gevaar brengen als we het eten van de zwangere vrouwtjes zouden afpikken omdat zij toch niet meer zo snel lopen. Juist doordat we deze sociale regels op een emotioneel niveau gevoeld hebben was het voor de groep makkelijker om te overleven. Het schaamtegevoel dat ons eerder vooraf tegen houdt om iets te gáán doen en het schuldgevoel dat maakt dat wij ons achteraf niet prettig voelen over het bevredigen van onze hongers of lusten, zodat we dus het bijbehorend gedrag niet zo gemakkelijk zullen herhalen, het zijn allebei sociale emoties die ervoor moesten zorgen dat we ons aanpasten aan de groep die een voorwaarde was voor ons voortbestaan.
Als we geen schuld en schaamte zouden hebben dan zou het waarschijnlijk heel ingewikkeld zijn om ons sociaal te gedragen.
Als we dus onder de heerschappij uitwillen van de schuld & schaamte dan zitten er in deze herkomst van de emoties misschien wel aangrijpingspunten. Daar zitten dan ook de mogelijkheden om eens over na te denken over de dingen die dit gevoel uitlokken.
Wat kan je doen met (of aan) gevoelens van schuld en schaamte? Want het zijn gevoelens behoren bij ons groepsgevoel... Als we tot een bepaalde groep willen horen dan zullen we ons moeten houden aan de gedragscodes die binnen die groep gelden.
Er zijn een aantal dingen die je zou kunnen bedenken, en vooral, die je zult moeten doen om de grip van deze emoties te ontkomen. Want ons 'Paard' zal zeer waarschijnlijk het zelfde blijven voelen als we niets veranderen aan de omgeving of aan de manier waarop we het berijden.
Wanneer wij geplaagd worden door schaamte gevoelens of door schuld gevoel dan kan het verstandig zijn om er eens over na te denken tot welke groep jij wilt behoren.
Als ik mij schuldig voel over een foutje dat ik gemaakt heb... Wat zegt dat over de groep waar je blijkbaar bij wenst te horen? Als jij je schuldig voelt over een foutje wil je blijkbaar bij een groep van mensen horen die geen enkele fout maakt? Hoe perfect moet je zijn als je tot de groep van perfecte mensen wilt horen. Hoe mooi of hoe slim of hoe sportief moet jij zijn als je erbij wilt horen... Kijk eens goed om je heen en vraag je af tot welke groep jij wilt behoren.
Mogelijk wil je tot de groep miljonairs horen terwijl je geen miljoen hebt. Mogelijk wil je tot de universitair geschoolden horen en schaam jij jezelf ervoor dat je 'maar' een HBO-opleiding hebt? Wil je tot de rijken horen als je naar de TV-series kijkt? Wil je tot de groep behoren die jouw schuldgevoelens zo mooi bespelen? eel religies hebben in de loop der tijd heel aardig met schuld en schaamte gespeeld om hun klanten onder controle te houden terwijl ondertussen de top in weelde leefde.
Denk eens na over de vraag: "Wat is de groep die dergelijke codes heeft dat jouw schaamte gevoel begrijpelijk wordt?"
Schaamte en schuld komen vaak naar voren als we ons niet aan onze principes houden... Maar zijn die principes wel haalbaar? Gaat het wel over de principes die we werkelijk met ons hart willen volgen of hebben we die principes van onze omgeving over genomen? Het gegeven dat we ons er niet aan hebben gehouden doet dat laatste in ieder geval vermoeden. We voelen dit soort emoties vaak als we ons niet gehouden hebben aan alle dingen die we [moeten] van onszelf. Maar is het wel reëel wat je moet van jezelf in deze groep?
Het is tijd om na te denken over de vragen: - "Bij welke groep denk ik te moeten horen (als ik mij blijkbaar schuldig ga voelen als ik mij ... gun)?"
- "Tot welke groep wil ik dan wel gaan horen?"
- "Van welke groep wil dus eigenlijk wel gevoelsmatig afscheid gaan nemen?"
- "Wat wil ik er aan doen om te gaan voelen dat ik bij een andere groep kan gaan horen?"
Helaas kan je het niet houden bij het nadenken over deze vragen, je zal er ook iets mee moeten doen. Het is een emotionele stap om afscheid te nemen van een groep. Hoe onbewust je jezelf daar ook in hebt geplaatst. Dit vereist soms dat je afscheid neemt van de voordelen van die oude groep, dat kan. Het vereist soms dat je ervoor gaat kiezen om bij een groep te horen waar jij je vroeger tegen hebt afgezet.
Het vereist actieve stappen om tot een nieuwe groep te gaan behoren. Het kan verstandig zijn om over deze dingen nog eens door te praten met iemand. Maar het grote voordeel is dat je gaandeweg kunt voelen hoe de schaamte en schuldgevoelens van je afglijden doordat je de eisen van deze groep achter je laat en gaandeweg de aansluiting voelt bij de nieuwe groep.
Het kan soms nodig zijn dat je jezelf eerst een beetje vrij maakt om weer op nieuwe mensen af te kunnen stappen. Denk dan eens na over de volgende dingen:
Kijk eerst eens in hoeverre het nu eigenlijk reëel is dat jij je zo schuldig voelt. Hoe groot is jouw schuld nou werkelijk? Mogelijk is het schuldgevoel eigenlijk te klein maar heb je dat nog even nodig om de volgende stappen te kunnen gaan doen. Bijvoorbeeld bij een verslaving zie je nog wel eens dat mensen het even nodig hebben om nog niet tot zich door te laten dringen wat zij eigenlijk wel niet hebben gedaan om hun verslaving te bekostigen. Als zij dan iets steviger in het zadel zitten wat hun [craving] aangaat, dan kunnen zij eens oprecht naar hun schuld gaan kijken zonder gelijk te hoeven terugvallen. Want hoe wrang dat ook is, ook schuldgevoel is voor veel mensen een emotionele [cue] om te gebruiken. Juist doordat men zich schuldig voelt over het gebruik ontstaat er emotioneel en lichamelijk zo'n onhoudbare situatie dat terugvallen dan bijna niet te voorkomen is. Ik kom daar zo nog op terug. Aan de andere kant is het waarschijnlijker dat het gevoel van schuld en schaamte eigenlijk toch wel groter is dan realistisch. Anders was je waarschijnlijk niet aan deze tekst begonnen.
Het komt nogal eens voor dat wij met twee maten meten; één voor onszelf en één voor de anderen. Hebben andere mensen dezelfde rechten als jij? Zijn andere mensen ook 'schuldig' als zij doen wat jij hebt gedaan? Zou het niet kunnen zijn dat iemand jou een schuldgevoel heeft aangepraat om zich zelf niet langer schuldig te hoeven voelen? Het gebeurt namelijk nogal eens dat dergelijke gevoelens ook te maken hebben met een familiegeheim. Schuld is een prachtig middel om iedereen te laten zwijgen over incest, over iemand die 'fout' was in de oorlog, grensoverschrijdingen van geestelijken, docenten of meerderen, over geheime liefdes, abortussen of kinky seksuele behoeften.Wat te denken van de vrouw die zich schuldig voelt over het feit dat haar vader ervan hield om in vrouwenkleren te lopen? Wat te denken van de man die zich schuldig voelt omdat zijn moeder met Duitse soldaten had geslapen? Wat te denken van de schaamte van de vrouw die als achtjarig kind door haar twaalf jaar oudere broer werd aangerand? Wat te denken van de man die zich schaamt door het alcoholisme van zijn moeder?
Het is toch eigenlijk wonderlijk dat mensen zich onder deze omstandigheden schaamtevol voelen terwijl zij er eigenlijk helemaal niets aan konden doen? Het schaamtegevoel is echter wel heel handig voor de mensen die wel verantwoordelijk waren. Het helpt om het familiegeheim te bewaren. Iedereen liegt een beetje mee en alleen degene die oprecht de waarheid wil spreken heeft daar last van.
Maar uhhh... Is dat een reden om je te schamen dan?
- Als niet ik, maar mijn beste vriend of vriendin dit had gedaan/meegemaakt zou ik dan echt vinden dat schaamte op zŐn plaats is?
- Waarom vinden andere mensen dat ik niet schuldig ben?
- Hoe belangrijk zijn deze dingen voor andere mensen over 5 jaar? Over 10 Jaar? Over 20 jaar?
- Dat iets vervelend is uitgepakt, dat kan zijn. Maar de vraag is: Kon ik dat tevoren echt al weten?
- Hoe erg zou ik het vinden als iemand bij mij gedaan zou hebben wat ik bij anderen heb gedaan?
Wat ga je doen om het te herstellen? Heb je al om vergeving gevraagd en nagevraagd of je wat kan doen om het weergoed te maken? Het is ook goed om daar van te voren als eens over na te denken; de dingen die jij zou kunnen doen om het goed te maken.
Als er niets is dat jij kunt doen dan kan dat betekenen dat jij eigenlijk helemaal niet zoveel schuld hebt. Wat had de jongen kunnen doen aan de verliefdheden of het alcoholisme van zijn moeder, Wat kon het meisje doen aan de kink van haar vader of de lusten van haar broer?
Geef eens in procenten aan hoe het zit met de verantwoordelijkheden in de situatie waar jij je zo over schaamt. Het kind dat mishandeld is, dat zal best wel even iets hebben fout gedaan waarvoor het een straf verdiende. Maar dat er zulke blauwe plekken werden gemept, bijvoorbeeld? Wat was de invloed van de vader die de klappen gaf? En wat was de verantwoordelijkheid van de alcohol die hij gedronken voor hij sloeg? En wat was de invloed van de grootvader die zijn zoon regelmatig in elkaar sloeg? En van de moeder en de grootmoeder die er nooit iets over zeiden?
Heb ik mijn punt al gemaakt?
Het is handig om te kijken wat jij eraan kunt den om het leed dat je mogelijk hebt veroorzaakt te verkleinen. Wat ga jij wel doen om te laten zien dat je het goed wilt maken. Wat ga jij doen om te laten zien dat je het nooit meer wilt herhalen.
Het kan natuurlijk ook zo zijn dat er niets meer is goed te maken, bijvoorbeeld omdat mensen al dood zijn of niet meer open staan voor jouw pogingen om het goed te maken. Dat kan zijn. Mensen kunnen hele onverstandige dingen doen, soms. Toch kan het handig zijn om erover na te denken wat iemand graag gezien zou hebben als zij er wel was geweest, als hij wel had willen kijken. Door dingen te doen voor anderen kan je in ieder geval voor jezelf het gevoel krijgen dat je bezig bent geweest om de schuld te vereffenen. Het grappige van sociale gevoelens is dat het ook naar de hele groep kan gaan en niet enkel naar de individuen.
Laten we vooral wel duidelijk houden dat niemand verplicht is om jouw verontschuldigingen te accepteren. Schuldgevoel voor dingen die je echt hebt 'geflikt' dat kost tijd. Je kan nooit zomaar eisen dat mensen je dat nu maar eens moeten vergeven. Je kan er echter wel over nadenken of jij om die vergeving wilt blijven vragen.
Zelfs als iemand je niet wil vergeven dan kan het belangrijk zijn om andere te laten weten dat jij spijt hebt van jouw acties. Natuurlijk is het schaamtevol om toe te moeten geven wat je gedaan hebt maar schuld en schaamte hebben de eigenschap dat zij leven bij de gratie van het geheim. Als de SS die in de donkerte van de illegaliteit moest opereren voordat zij genoeg gegroeid was om de macht te grijpen, zo heeft schuld en schaamte het nodig om in het donker te blijven. Op het moment dat we gedrag laten zien dat haaks staat op het gevoel dat we hebben zal het gevoel zich vaak gaan aanpassen. Als we ons schamen voor onze seksualiteit en we gaan het er met mensen over hebben, met vriend(inn)en of met een 'interessegroepje', dan zal het gevoel van schaamte minderen. Te ervaren dat er een groep van andere mensen zijn die soortgelijke gevoelens hebben of die soortgelijke herinneringen hebben, dat zal het gevoel van schaamte al verminderen. Je laat jezelf horen in de groep waar je bij wilt gaan horen.
Jezelf uitspreken en schaamtegevoel horen niet bij elkaar. Doe het vaak genoeg en het gevoel vermindert
En natuurlijk kan je die dingen niet gewoon maar op straat gooien. Het kan belangrijk zijn om eerst eens met een vertrouwd persoon te praten voordat je het van de daken schreeuwt. Een huisarts, een therapeut, een goede vriend. Oefen om het geheim te doorbreken.
De laatste stap is ook een gevoelsmatige. Het klinkt makkelijk maar om het oprecht te doen, dat is niet eenvoudig. Hoe kan je jezelf in de spiegel aan kijken zonder verwijt. Om schuldgevoel te verminderen zal je jezelf moeten vergeven.
Mogelijk heb je fouten gemaakt. Mogelijk zijn er fouten met jou gemaakt. Niemand is volmaakt en je hoeft niet iedereen te vergeven. Als je jezelf maar leert vergeven. Als je maar leert inzien dat jij niet de enige bent die fouten heeft gemaakt. Dat er dingen zijn misgegaan in een bepaalde situatie dat heeft niet met jou als persoon te maken maar met een specifieke situatie. Ja het klopt. Je bent niet perfect en je maakt nog fouten ook... Da's een heel erg grote groep om bij te horen. Kijk wat je eraan kunt doen om jezelf te laten voelen dat je jezelf accepteert met de onvolkomenheden die jij hebt. Kijk ernaar wat voor reële stappen jij aan het zetten bent om met jouw onvolkomenheden op een verantwoorde manier te leven.
- >Kijk dagelijks eens in de spiegel en glimlach naar de fouten die je ziet.
- en probeer dat dan ook zó te doen dat je ziet hoe je eerlijk naar jezelf glimlacht en niet alleen maar als truuk om zo snel mogelijk van je schuld gevoel af te zijn. Het wonderlijke is dat het neller werkt naarmate je dit eerlijker doet.
- *)Opmerking: de SS van ons gevoelsleven
- Natuurlijk hebben de SS-ers in WO II hele verschrikkelijke dingen gedaan en als ik iemand hiermee schoffeer dan is dat absoluut niet mijn bedoeling.
- ...terug naar de tekst
![[^]](../pics/pylupsml.gif)
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 20011211