TOP
Als mental-coach en therapeut heb ik in de loop van mijn carrière veel vragen gekregen over het onderwerp "emotie". Voor ons allemaal een lastig onderwerp waar we eigenlijk nog niet zo veel vanaf weten en waar we eigenlijk ook niet zo veel handleidingen voor hebben gekregen.
Reden voor mij om me bezig te houden met een handleidinkje dat een tipje van de sluier rond 'emotie-management' probeert op te lichten. Schertsend noem ik dit in mijn trainingen wel eens 'emologie' omdat het soms ook wel behoorlijk dicht tegen de biologie aanligt.
Wanneer je nadenken wilt over de emoties die jou bezig houden dan doe je er verstandig aan om rekening te houden met de vier belangrijkste aspecten van 'emotie'.Emoties hebben:
- een lading of heftigheid (lichamelijk zichtbaar/ vaak voelbaar)
- een richting
- een naam of een label
- een neiging tot bepaald gedrag (in de literatuur van o.a. Frijda wel "actietendens" genoemd)
Een emotie is niet alleen iets dat je waarneemt, het is ook iets dat "er uit" wil. Een emotie vraagt om gedrag dat expressie geeft aan dat gevoel. Soms kan je een emotie goed herkennen aan de neiging tot bepaald gedrag. In de literatuur van over emoties (ik noem hier o.a. Nico Frijda's boek) wordt dit ook wel "actietendens" genoemd. De emotie geeft middels dit gedrag een signaal of boodschap (aan anderen en/of aan mijn denkwereld). De herkomst van het woord doet dat ook een beetje vermoeden. Het woord "emotie" komt van "e-movere" wat je makkelijk kan vertalen met "eruit bewegen". Want daar zit dus gelijk de kern van onze emoties. Het is iets dat er uit wil, dat naar 'de ander' wil van de groep. Het is een aanzet tot dialoog, een begin van iets dat je samen doet met iemand anders. De angst in de ogen en de opengesperde neusgaten van de ene zebra zijn voldoende voor de volgende zebra om in dezelfde richting weg te gaan rennen. Die hoeft niet te wachten tot ie zèlf heeft gezien dat het om een leeuw gaat. Liever staan we straks samen uit te puffen van het rennen.
Een emotie kunnen we ook herkennen bij een ander.
Goeie acteurs kunnen dat soms zo prachtig neerzetten. Hij speelt "iemand die woedend is maar die doet alsof ie niet boos is"... niet makkelijk om te doen alsof, als je acteur bent. Maar als je ernaar kijkt dan proef je de lading gewoon. Je ziet dat er iets is zonder dat iemand laat zien dat het er is... of tenminste. Iemand laat de dingen zien die iemand niet tegen zou kunnen houden als ie het meemaakte. Iemand glimlacht vriendlijk maar ademt te snel en te heftig. De glimlach is te strak of ie blijft net te lang hangen of breekt te plotseling af, of de ogen doen niet mee, de schouders zijn net effe te strak of te rechtop of de gelaatskleur net even te rood etc. etc. Je zou waarschijnlijk niet eens weten waar je het aan zag maar het was helemaal duidelijk toen je keek.
Een emotie is een signaal aan de ander en dat vangen we ook met ons emotionele brein op van de ander. En emoties hebben een richting en emoties hebben een lading.
Een emotie heeft een zekere heftigheid, een zekere 'lading' die je ook lichamelijk kan voelen en die je terugziet in de manier van bewegen van de ander. Het is ook de lading die we herkennen bij de ander. "ik zie dat je boos bent maar ik weet niet waarom je boos bent. of op wie je boos bent..." Ja misschien als we iemand naar een derde persoon hadden zien kijken. Nèt te fel of te lang niet met de ogen geknipperd. Dan hadden we geweten wat de richting was van de boosheid. maar de lading die hadden we daarvoor al door.
De 'lading' van de emoties is de heftigheid waarmee we die emotie voelen. Ik kan een beetje verdrietig zijn of ik kan verschrikkelijk verdriet hebben. Ik kan mij een beetje alleen voelen of ik kan wel in de muur willen kruipen van eenzaamheid. Ik kan mij een beetje schamen over de dingen die ik gedaan heb of ik kan niet meer nadenken en probeer op te lossen, in de gront te zakken of anderszins te verdwijnen. Ik stop zelfs met denken en durf de ander al zeker niet meer aan te kijken omdat ik probeer om er zoveel mogelijk "niet te zijn".
Hier maken we nog wel eens foutje doordat we de lading van onze emotie een verkeerde richting geven. Klassiek voorbeeld dat véél gebruikt is in diverse grapjes: "Baas geeft een man op zijn donder op het werk... man schreeuwt tegen zijn vrouw als hij thuis komt... vrouw geeft haar kind een snauw als ie thuis komt na het spelen... kind geeft de hond een schop (misschien bijt de boze hond wel een toevallige voorbijganger op straat... en dan is het maar te hopen dat 't niet jouw baas is want dan weet je dat je morgen wéér een snauw krijgt!)"
In dit grapje zie je dat we de richting van de lading kunnen verbuigen in de tijd en/of naar een ander. Ik zou graag een dubbeltje krijgen voor iedere relatie-ruzie die eigenlijk te maken heeft met de boosheid op ouders. Ik zou niet alleen zèlf niet meer hoeven te werken... de kinderen van mijn vrienden zouden niet eens meer hoeven te werken in dit leven.
De boosheid op ouders, het verdriet om ouders, de angst voor ouders... vaak krijgen die alsnog, jaren later, een richting waarin de lading er uit komt.
En als we het dan toch over verschuivingen hebben, we kunnen op de lading van een emotie natuurlijk ook het verkeerde stikkertje plakken met een andere naam. We kunnen proberen om van de lading van de ene emotie af te komen door hem een ander naampje te geven en, via het gedrag dat bij het verkeerde naampje hoort, te ontladen.
Op dit moment is het waarschijnlijk wel even handig om even te kijken welke emoties er zoal kunnen zijn. Want er zijn natuurlijk enorm veel emoties maar volgens een aantal mensen kan je bij emoties toch ook wel een paar basis-emoties herkennen. Voor de duidelijkheid. Wanneer je niet weet wat je voelt dan kan het helpen om eens te kijken naar de 5 basisemoties want de dingen die je voelt zijn eigenlijk bijna altijd onder te brengen in één, of een combinatie van deze 5 B's.
Benieuwd: van enige nieuwsgierigheid en spel tot grote interesse Bang: van een beetje schrikachtig tot grote paniek Boos: van lichte irritatie tot laaiende woede Bedroefd: van een beetje verdrietig tot groot en pijnlijk leed Belust/Begerig: van lichte tintel-opwinding tot "rete-geil" Elders schrijf ik daar meer over maar dit overzichtje geeft een beetje zicht op de belangrijkste soorten, de belangrijkste 'namen' of 'labels' die we kunnen plakken op de emoties die we voelen.
Eigenlijk kunnen we iedere emotie proberen om te leiden van de ene emotie op de andere. Maar de meest bekende is toch wel de wisselwerking tussen Boosheid en Bedroefd. De stalkende man die niet in staat is om toe te geven hoe verdrietig het voor hem is dat 'zijn ' (?) vrouw niet meer van hem houdt, die gaat wanhopig proberen om haar liefde terug te winnen door haar te gaan vervolgen en pesten... Nee, niet zo'n goeie strategie, nee. maar wel een voorbeeld van iemand die probeert minder verdriet te voelen door boos te doen.
Of wat denk je van de "altijd lieve vrouw"? Ècht vrouwelijk en noooooit boos, nee. Ook als je op haar tenen gaat staan dan wordt zij maximaal verdrietig. Je kan haar troosten tot je een ons weegt en haar verdriet wordt niet minder want eigenlijk is zij laaiend. maar dat mag er niet uit. Dat is niet vrouwelijk dus zij is verdrietig tot je er gek van wordt. De richting kan zelfs nog wel dezelfde blijven maar in een poging om aan de taboe-emotie te ontsnappen proberen we om de lading om te leiden naar een emotie met een (meer) favoriet labeltje.
Hier doe ik een stelling die ik in de loop der jaren in mijn therapieën vaak heb menen te mogen ontdekken: iedereen heeft zijn eigen favoriete emoties, die door opvoeding of aard het "lekkerst liggen" en er het makkelijkst uitkomen. En iedereen heeft door diverse redenen taboe-emoties. dat kan zijn omdat ze zo licht ontvlambaar waren, het kan zin dat ze taboe zijn omdat de ouders er niet mee overweg konden of ze niet hebben geleerd hoe je die emotie kon begrijpen en hoe je ermee om moest gaan. Maar ik denk dat de meeste mensen hun favoriet(en) hebben en hun taboe(s).Wat is jouw "taboe-emotie"?...
en op welk spoor wordt ie omgeleid?
Dat kan handig zijn om even bij stil te staan wat deze zijn voor jou. Het is mij vaak gebleken dat mensen hun taboe-emotie proberen om te stickeren tot favo-emotie (en dus uiteindelijk blijven zitten met een hoop van die taboe-emotie).
Want je kan zeggen wat je wilt. Het lijkt er toch op dat de emoties waar we niks mee doen, dat die lang blijven hangen.
Waarmee we komen aan de vraag of we iets kunnen doen aan onze emoties. Kunnen we ze wegpoetsen? Wegdenken, dan? Ik denk dat de DEL-toets alleen op een computer zit en niet in ons brein.
Kan ik dan spontaan extase voelen omdat ik dat graag zou willen?..
Natuurlijk kunnen we iets doen voor onszelf zodat bepaalde gevoelens makkelijker ontstaan... Zeker kunnen we iets doen met onze emoties en daardoor veranderen ze ook in het gevoel dat we er zelf bij hebben. Maar we kunnen er niks aan doen. Als we bijvoorbeeld proberen om boosheid maar niet te voelen en in één keer door te stappen naar vergeving dan klinkt dat vaak prachtig maar vaak zie je na verloop van tijd toch het vergif tussen de naadjes van de doos van vergiffenis uit komen. Het wil toch niet zo lukken.
Als we in staat zijn om onze woede uit te spreken en te kanaliseren, het even een andere richting te geven als ik sta te schoppen en te slaan maar wel in de richting van degeen die mijn boosheid verdient vertel hoe kwaad ik ben geworden en waarom en ik spreek op dat moment uit dat ik nooit zal vergeten maar mijn best zal doen om te vergeven. Dan heb ik al meer kans dat het mij lukt.
Kunnen we gevoel uit zetten? Ik vraag het mij sterk af. We kunnen proberen om niet te horen wat ons gevoel ons zegt. We kunnen proberen om er niet op te reageren en afleren om het te herkennen. We kunnen proberen om het chemisch te verdoven. Maar krijgen we het weg? Tijd heelt niet alle wonden, het draait er om...
wàt je met die tijd doet.
Ik heb ooit eens een klant horen zeggen: "ik kon vijf jaar drinken om geen last te hebben van de rouw om de dood van mijn vrouw. Maar toen ik stopte en weer nuchter was, was ik op het punt van 5 jaar terug. met het nadeel dat ik er 5 jaar problemen bij had en vooral met het nadeel dat ik op het punt van rouwen stond terwijl al de mensen die ook van haar hielden inmiddels waren uitgerouwd..."
Veel mensen hebben last van hun emoties omdat het allemaal te veel wordt, omdat het allemaal aan elkaar klontert en groot wordt en zo groot voelt dat je er niks meer mee kan doen. Wanneer we één gevoel aanduiden met twee namen of vooral wanneer we twee gevoelens aan elkaar plakken dan wordthet leven in één keer exponentieel ingewikkelder.
Voorbeeldje (gemis is niet hetzelfde als verlangen):
Iedereen loopt rond met een gat in zijn ziel. Toegegeven, de één heeft een dijk van een gat en de volgende heeft maar een klein gaatje maar iedereen heeft dingen niet meegemaakt in zijn/haar jeugd die je graag wèl had willen meemaken...'t is jammer, 't is pijnlijk maar dat is wat het is. Het is een gemis...
Veel mensen voelen geen "gemis"... Zij voelen de emotie "Gemis&Verlangen"... een soort gekoppeld gevoel van deze twee samen. Dat dus ook samen een soort dubbele lading krijgt wanneer ik in een bepaalde richting denk die dat gevoel (of mogelijk maar één van de twee) uitlokt. Duidelijker voorbeeld, nog?
Ik heb een aantal dingen niet gekregen van mijn vader. Daar was hij niet toe in staat en dat heb ik wel duidelijk gemist. Dat is een leegte in mijn hart of in mijn ziel waar ik mee zal moeten leren leven en als er al iemand in staat zou kunnen zijn om die leegte te vullen dan ben ik dat zelf. Maar als ik ga hopen, ga zitten wensen of verwachten dat ik dat gat alsnog ingevuld ga krijgen in mijn leven, dàn voel ik ook het gevoel van verlangen. En als ik deze twee niet uit elkaar houd, dan voel ik een verlangen dat net zo groot is als het gemis.
Als ik mijzelf de discipline gun om erbij stil te staan dat ik nou eenmaal een aantal dingen niet heb gehad in mijn verleden (zonder daarbij dan gelijk in shuld-denken te gaan vervallen) en dat dat mijn gat in m'n ziel is, waar ik de verantwoordelijkheid voor draag en waar ik mee zal moeten leren leven. Hij is al dood en kan mij, zelfs bij zijn leven toch al niet meer geven wat hij mij in mijn jeugd niet gegeven heeft (ook al heeft hij daar wel pogingen toe gedaan). Als ik bij dit soort overwegingen stil sta dan is ineens de lading van het gevoel een stuk minder. Zeker bestaat het gemis waar ik soms om kan janken. Maar er bestaat ook de zelfzorg en de zorg voor anderen die mij een gevoel van eigenwaarde geeft. En de verwachting dat het nog allemaal goed komt is een illusie, een hoop uit mijn kindertijd waar ik naar kan glimlachen maar die ik niet al te serieus moet nemen.
Als ik "gemis" en "verlangen" uit elkaar pluis, dan blijf ik een stuk gelukkiger, dan heb ik minder de emotionele behoefte om dingen te doen waar ik achteraf toch maar weer spijt van krijg. Dan heb ik minder de neiging om onhandige pogingen te ondernemen om het ingevuld te krijgen en heb ik minder de neiging om mijn gevoelswereld te verdoven om iets niet te voelen. Het is mijn gat en ik zorg zelf voor de afgrenzing ervan.
Ik krijg vaak de vraag "hoe moet ik dan met mijn gevoel om gaan?" en daar kan ik natuurlijk niks algemeens over zeggen want dat verschilt van persoon tot persoon en van situatie tot soituatue en van gevoel tot gevoel. Maar er zijn wel een aantal 'regels' waar je rekening mee moet leren houden bij de omgang met emoties als je ze een beetje in de hand wil houden op de lange termijn.
- Regel 1 Ð Ook al is de één emotioneler en ontvlambaarder dan de ander. In een mensenleven zijn de basis emoties er allemaal (soms zelfs meerdere tegelijk naast elkaar waarbij de lading dan bij elkaar optelt)
- Regel 2 Ð Iedereen heeft z'n favoriete, en z'n taboe emoties (maar regel 1 geldt)
- Regel 3 Ð Emoties hebben altijd een lading en een richting en zij hebben hun eigen gedrag of actietendens (de neiging om iets te gaan doen vanuit die emotie).
- Regel 4 Ð Wanneer de lading van een emotie hoog genoeg is opgelopen staat de activiteit van het emotionele brein in de weg van het vermogen om nog zinvol na te denken op neo-cortex niveau (vaak het moment dat we dingen beginnen te doen waarvan we achteraf zeggen: "hoe haalde ik het in m'n kop om..."
- Regel 5 Ð De manier om iets AAN je emotie te doen is om er iets MEE te doen. Als je iets MET een emotie doet, dan doe je er ook iets AAN omdat de emotie erdoor verandert. Als je alleen maar probeert iets aan een emotie te doen, in de zin dat je 'm weg probeert te werken -bijvoorbeeld door te drinken-, dan doe je er dus niks mee en bijgevolg verandert ie weinig in de loop der tijd.
- Regel 6a Ð Ik hoef mij niet door mijn emoties te laten regeren wanneer ik beslis dat ik er iets mee wil doen. Ik hoef er niet achteraan te rennen, ik kan uitstellen en afreageren en er op een ander moment een verstandige plaats voor maken in mijn leven om de lading te ontladen (maar dan moet ik er wel voor gezorgd hebben dat de lading niet te hoog is opgelopen want regel 4 gaat voor)
- Regel 6b Ð Je kan de energie van de éne emotie proberen om te leiden via het spoor van de ander. Maar dan probeer je dus iets áán de eigenlijke emotie te doen door het om te leiden via het gedrag van een andere. Anders gezegd: Je probeert iets AAN een emotie te doen door iets MET een andere emotie te doen (dat werkt niet want regel 4a geldt).
- Regel 7 Ð Als ik woorden kan geven aan de dingen die ik voel dan kan dit de band met iemand anders verdiepen, de samenwerking verduidelijken. De prijs is dat iemand mij dus ook meer zal kunnen 'raken'. Dus dit moet ik wel bewaren voor de mensen die het waard zijn en die ik vertrouw. En tevoren moet je natuulijk wel inschatten of iemand wel zo veel verdieping wenst in de relatie die je samen hebt.
Ik hoop dat je een beetje een vruchtbaar overzichtje hebt gekregen van het emotiemanagament volgens West.
Speel er eens mee, probeer eens uit. Wees eens nieuwsgierig en doe iets nieuws en kijk eens of er niet veel levensgeluk zou kunnen zitten in het onderzoeken van jouw taboes en angsten.Per slot van rekening kan je alleen iets anders verwachten als je de dingen anders aanpakt.
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
![[^]](../pics/pylupsml.gif){kind=small}
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 20061222
