TOP
(Hoe kan ik het herkennen)?
Want waar het ook vandaan komt een depressie is een verzameling van psychische en lichamelijke verschijnselen die bij elkaar de diagnose 'depressie' waarschijnlijk maken. Het is als het verschil tussen "een beetje ziek" wat met een beetje extra zelfzorg wel weer overkomelijk is. Maar we moeten niet zelf gaan lopen 'dokteren' als we serieus ziek zijn. Het stellen van diagnoses moeten wij aan dokters (en psychiaters) overlaten. Toch zijn wij er natuurlijk wel zèlf verantwoordelijk voor om te herkennen dat het tijd wordt om eens een dokter op te gaan zoeken.
Er zijn een aantal 'kernsymptomen' die ons alert moeten maken dat er misschien meer aan de hand is dan 'alleen maar' een depri-periode waar wij met zelfzorg wel 'sadder but wiser' doorheen komen maar dat wij hulp moeten gaan zoeken.
Voorop in de beleving van depressie staat de stemmingsdaling, een gevoel dat wel wordt omschreven als: somber, 'down', in de put, verdrietig, grauw, grijs, wanhopig. Een gevoel dat sterker is dan gewoon verdriet, dat soms bijna als fysieke pijn wordt beschreven. Dat gevoel overheerst alles. De depressieve patiënt is ook nauwelijks of niet op andere gedachten te brengen. Ook afleiding lukt niet meer.
Soms wordt het ook juist omschreven als "het gevoel van afwezigheid van gevoel". Het heeft zelfs geen zin meer om te huilen en er is niets dat motiveert om in actie te komen.
Het is ook zo moeilijk om mensen af te leiden omdat er geen interesse meer is voor de dingen die vroeger als leuk of als boeiend werden ervaren. Er is vrijwel niets meer waar nog belangstelling voor kan worden opgebracht en de belangrijke emotie [nieuwsgierigheid] lijkt bijna volledig uitgedoofd.
Het verlies van de interesse voor dingen die vroeger als prettig werden ervaren is ook terug te vinden in het feit dat mensen seksualiteit vaak niet meer als iets prettigs ervaren. Genietingen als uitgaan, een interessant boek of een mooie film zijn betekenisloos geworden.
Er komen ook bijna altijd slaapstoornissen voor. Dat kunnen verschillende slaapproblemen zijn.
- Inslaapproblemen: problemen om in slaap te komen,
- doorslaapproblemen: nadat men aanvankelijk in slaap is gevallen wordt men veel vroeger wakker dan normaal en daarna kan men de slaap niet meer vatten.
Maar het kan ook de andere kant opgaan. Soms zie je dat mensen lijken te vluchten in slaap, dat er juist sprake van een overdadige slaapbehoefte ook al geeft al die extra uren slaap niet het gevoel "uitgerust te raken".
Wanneer de depressie ernstiger wordt dan zijn er vaak dagschommelingen waarbij de ergste verschijnselen optreden bij het wakker worden, waarna het in de loop van de dag (wat) beter wordt.
Er is sprake van futloosheid, een gebrek aan energie waardoor het vermoeden kan groeien dat er lichamelijk iets mis kan zijn. Mensen voelen zich vaak zelfs "doodmoe" en "vermoeidheid" is dan ook vaak de aanmeldingsklacht bij de huisarts.
Er zijn ook vaak eetstoringen. Dat kan zich in een enkel geval uiten als vreetbuien (er zijn theoretici die ervan uitgaan dat de vreetbui als het ware een soort van zelfmedicatie is tegen depressie) maar gebruikelijker is dat ook de eetlust weg is. Het eten smaakt niet meer en mensen kunnen ook in korte tijd soms sterk afvallen.
Ook andere hersenstamfuncties kunnen verstoord raken als het depressieve beeld ernstiger wordt zodat er vegetatieve verschijnselen ontstaan als een droge mond en obstipatie (deze laatste twee verschijnselen moeten niet verward worden met de bijwerkingen die antidepressiva hebben).
Kenmerkend voor depressie is ook de manier van denken. Sowieso is er vaak sprake van concentratieverlies maar er is ook geen hoop meer op verbetering en de toekomst wordt als kansloos ervaren. Misschien herkent u de aangeleerde hulpeloosheid al: de depressieve patiënt heeft niet langer de hoop dat er nog iets zou kunnen veranderen en probeert dat ook niet meer.
Dat is dan op zich vaak weer aanleiding voor gevoelens van schuld en verlies van zelfwaardering.
De depressie patiënt kan ook de wens uiten dat hij/zij het leven wil beëindigen. Vooral de gevoelens van hopeloosheid kunnen een dergelijke wens nog versterken. Wanneer mensen zo sterk het gevoel hebben dat "het leven niets meer voorstelt", wanneer zij niet meer de hoop hebben dat zij iets voor andere mensen kunnen betekenen en dat alles zo grijs en vlak voelt "dat ik er net zo goed niet meer zou kunnen zijn" dan zijn dit duidelijke aanwijzingen voor een ernstige situatie.Natuurlijk hebben veel mensen wel eens de gedachte aan uitstappen. Maar wanneer u bij uzelf of bij een naaste herkent dat deze gedachte sterker of concreter wordt, laat het volgende dan niet gelden als enige hoop maar neem contact op met de behandelaars. Er zijn namelijk al veel mensen voor u geweest die er een einde aan hebben willen maken maar die achteraf erg blij waren dat het niet was gelukt. Als dit verschijnsel op de voorgrond komt moet je echt stoppen met zelf dokteren.
Klachten bij ernstige depressies
In ernstiger gevallen kan er ook sprake zijn van een remming of juist een agitatie in het denken en handelen. Mensen kunnen geagiteerd heen-en-weer lopen of juist apatisch in één houding wegzakken. Er kunnen stoornissen zijn in de tijdsbeleving zodat de dag als een eeuwigheid wordt ervaren. De tijd lijkt trager voort te kruipen.
Er kunnen zelfs psychotische verschijnselen als wanen en hallucinaties optreden of paniekachtige aanvallen zijn bij depressie.Natuurlijk is het moeilijk om wanen te herkennen. Een waangedachte is immers een ireëele gedachte die als waarheid wordt ervaren. Maar toch zijn er wel momenten dat mensen wèl kunnen herkennen dat zij (weer) last krijgen van waangedachten. Dat zijn de momenten om hulp in te schakelen en om uzelf te helpen herinneren dat u waarschijnlijk hulp nodig heeft.
In het verleden is er al op veel manieren geprobeerd om een indeling te maken in de verschillende vormen van depressie. Het lijkt bij het bespreken van dit onderwerp in ieder geval ook nog even te wijzen op de indeling van de American Psychiatric Association**)note (APA, 1987) die een onderscheid in twee belangrijke typen: 'depressie in-engere-zin' en 'dysthyme stoornis'.
Een depressie in-engere-zin is te herkennen aan een aanhoudend depressieve stemming en/of een duidelijk verlies van plezier in aktiviteiten gedurende minstens twee weken. Daarbij dienen minstens een aantal van de voorgaande symptomen sterk genoeg aanwezig te zijn om van een depressie te kunnen spreken.
Als dat nog slechts korter duurt dan zal er gesproken worden van een depressieve episode'. Wanneer er sprake is van een chronische depressie dan zullen de genoemde symptomen natuurlijk ook al langer aanwezig zijn. Het verschil met de dysthymie wordt wat vager maar de ernst van de klachten zal dan zo sterk zijn dat er toch van een chronische depressie mag worden gesproken.
Dat is anders bij een dysthyme stoornis. Daarvan is sprake wanneer er al tenminste twee jaar sprake is van depressieve symptomen. Maar die symptomen, die mogen niet zó erg zijn dat een dergelijk persoon gaat voldoen aan de criteria voor een depressieve episode. Gedurende die twee jaar kunnen er ook wel perioden zijn waarin de depressieve klachten verdwijnen. Maar als dat niet langer duurt dan enige maanden en als in de depressieve periode een duidelijk depressieve stemming bestaat of een verlies is aan belangstelling voor aktiviteiten. Er is bij dysthymie dus sprake van een chronische stemmingsstoornis.
Inmiddels is de term al weer verouderd maar het spreekt nog altijd erg tot de verbeelding. Van die mensen die alle energie hebben van de wereld, die geen enkele twijfel hebben over hun gedrag en die de hele wereld aan lijken te kunnen. Ook als zij een paar keer fors op hun gezicht zijn gegaan... als je ze ziet.
Want er zijn ook periodes dat je ze niet ziet. Tijden dat zij binnen zitten en niet de energie hebben om op te staan, periodes waarin zij ronduit depressief zijn.
Het spreekt erg tot de verbeelding dat mensen die twee polen in hun leven zo sterk kunnen meemaken (de term is inderdaad bi-polaire stoornis) maar voor de mensen die dit meemaken is er geen sinecure. Het is een serieuze zaak, ook al zijn mensen soms erg productief en actief in hun manische fase. Ook al zouden zij die perioden niet graag missen. Als geheel is de aandoening serieus.
Mensen kunnen ook in zware problemen komen doordat zij in dergelijke perioden hun relaties stuk maken en zichzelf in grote financiële problemen kunnen brengen om dan vervolgens alleen, bankroet en met een dijk van een schuldgevoel depressief te zijn. Soms kan het nodig zijn om hulp te zoeken als je jezelf "beter voelt dan goed voor je is".
Een andere indeling die we [onderweg] al hebben gezien, is het onderscheid tussen de 'reactieve' depressie en de 'endogene' depressie.
De reactieve depressie is een depressieve episode die het gevolg is van een trauma, een groot verlies of een langdurige ellendige en uitputtende periode.
Andere mensen hebben op dergelijke ervaringen misschien niet met een depressie gereageerd, zèlf heb je misschien eerder een dergelijke ervaring wel 'kunnen hebben'. Het doet er niet toe. Duidelijk is dat er door deze klap of als gevolg van deze ondermijning een depressieve fase is ontstaan die te maken heeft met een duidelijk aanwijsbare levenservaring.
Als je het streng zou willen stellen, dan zou je kunnen zeggen dat het een aanpassingsstoornis omdat je 'gestoord' bent geworden in plaats van dat je jezelf aan die levenservaring hebt aangepast*)note.
Dat is een belangrijk onderscheid van de endogene depressie. Dit is een depressie die eerder uit jezelf voortkomt, of lijkt voor te komen. Het woord endogeen is opgebouwd uit "endo", dat je kan vertalen met "van binnenuit" en het woordje "geen" dat komt van "genese" wat je met "laten ontstaan" kan vertalen. Een endogene depressie is dus letterlijk een depressie die van binnenuit ontstaat en niet is uitgelokt door factoren uit de omgeving. Nou heb ik in [deel één] al laten zien dat opvoeding en eerdere levenservaringen daar misschien een rol in hebben gespeeld.
Uiteindelijk is dit natuurlijk het belangrijkste verschil. Er is een verschil tussen depri periodes en depressieve episodes, er is een verschil tussen een levensperiode waarin je weinig energie en weinig levenslust hebt en jaren van dysthymie. Wat voor de één onacceptabel zou zijn is voor de ander normaal.Misschien is de volgende vraag nog zinnig:
Het is niet eenvoudig de overgang te herkennen van een 'onschuldige' depressieve bui naar het psychiatrisch syndroom 'depressie'. Maar bij de volgende signalen kunnen daarbij mogelijk enig richting geven:
- De depressieve gevoelens of de genoemde symptomen worden als zwaarder dan 'normaal' ervaren. Het gaat niet zo snel over als 'normaal' of herhaalt zich vaker dan wat de persoon-in-kwestie (of de omgeving) als 'normaal' beschouwt.
- Als er al een aanleiding te vinden is voor deze stemming, dan staat deze in geen verhouding tot de stemmingsdaling. Een kleine futiliteit kan al voldoende zijn om de relatief heftige verschijnselen op te roepen.
- Als er grote wisselingen zitten in de ervaring van de emoties. Bijvoorbeeld als depressieve periodes zich afwisselen met periodes dat je jezelf juist erg goed voelt. Bijvoorbeeld als rustige periodes zich met periodes van paniek afwisselen.
- De persoon voelt zich schuldig aan het optreden van de depressieve verschijnselen, voelt zich schuldig aan de last die de omgeving ervan heeft en neigt er toe om zich nog verder terug te trekken "zodat tenminste niemand er last van heeft".
De stemmingsdaling, het verlies van toekomstperspectief en van interessen en de problemen met eten en slapen, dat zijn dingen die zijn bijna 'obligaat' zijn bij depressie***)note. Het is niet dat het niks betekent. Het draait erom dat je op den duur in evenwicht blijft met jezelf. En zeker het gebrek aan slaap en een goede voeding kan een mens zodanig ondermijnen dat er een slapte en vermoeidheid ontstaat die de depressiviteit alleen maar versterken. Het is maar wat er, mogelijk in overleg met jouw behandelend arts, acceptabel is.
Anders wordt het wanneer de suïcidale gedachten sterker, langduriger of concreter gaan worden. Anders wordt het wanneer er periodes zijn wanneer je merkt dat er toch wel eens sprake zou kunnen zijn van wanen of wanneer je hallucinaties merkt. Natuurlijk zijn de depressies die zomaar uit jezelf ontstaan nog meer serieus te nemen dan de depressies die toch een aanwijzbare oorzaak hebben.
Paniekaanvallen naast depressieve gevoelens en concrete suïcidale gedachten zijn ècht een reden om snel contact te gaan zoeken met een behandelend arts.
- *)in plaats van dat je jezelf aan die levenservaring hebt aangepast...
- Laat duidelijk zijn:
- Mensen maken soms krankzinnige dingen mee in een mensenleven. Dan is het toch eigenlijk vrij 'normaal' om een beetje gek te wprden van gestoorde levenservaringen.
- ...terug naar de tekst
![[^]](../pics/pylupsml.gif)
- **)American Psychiatric Association
- Diagnostic and statistical manual of mental disorders. (3e editie; gerev.) Washington: Auteur, 1987.
- ...terug naar de tekst
- ***)Pols J
- Wat is depressie?
- The Practitioner 14-12-1990, p.1261-1268
- ...terug naar de tekst
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 20010122