Psycho-educatie

Informatie: Informatie over depressie (wat is een ˜)

inhoud:

• Inleiding
• Wat is Depressie?
• Wat is er bij een depressie aan de hand
  • Depressie geestelijk of lichamelijk
    • Neurologie
  • Een relatie met de stressreactie
  • Jeugd - opvoeding en de lessen uit het verleden
  • Wat maak je dagelijks mee
• Verlies van hoop -Seligman-
• Depressief denken
• Wat is depressie -erkenning-
  • Notes:

Inleiding

uestion: Iedereen zegt tegenwoordig maar dat ie depressief is. Dat zorgt er toch voor dat mensen alleen maar 'zieker' worden?

nswer: Mijn favoriete antwoord: "Jee"

Ja, als iemand voornamelijk aandacht heeft voor zijn/haar ongenoegen en voor de onmogelijkheden om daar iets aan te veranderen dan worden depressieve gevoelens en depressief gedrag waarschijnlijker.
Nee, een depressie gaat niet over door maar te doen alsof er niets aan de hand is.
Depressie is een serieuze situatie en er moet inderdaad niet te lichtvaardig met dat woord gestrooid worden want inderdaad is het makkelijk gezegd dat je jezelf 'depri' voelt.
Het is ook niet altijd makkelijk om te onderscheiden of het nog gaat over een zogenaamde "depri periode", of het nog gaat over rouw, ernstig verdriet of shock of dat er inmiddels een situatie is ontstaan waar er over een depressie of dysthymie kan worden gesproken.
We willen het ook liever niet herkennen. Jongere kinderen willen wij bijvoorbeeld niet graag als depressief zien. Toch heeft 1 op de 10 kinderen op school last van serieuze depressies (m.n. bij het voortgezet onderwijs). De jongens vinden we waarschijnlijk "agressief" meisjes waarschijnlijk "terugtrokken" en dan wordt de depressie ook nogal eens 'opgevangen' (lees: onzichtbaar gemaakt) met druggebruik of overmatig alcoholgebruik.

TOP

Wanneer we proberen uit te vinden "wat depressie is" dan komen er eigenlijk twee vragen naar voren:

• "Wat is er bij een depressie aan de hand (en waar komt het vandaan)?"
• "Wat zijn de symptomen van een depressie (Hoe kan ik het herkennen)?"

TOP

(en waar komt het vandaan)

Depressiviteit kan je een beetje vergelijken met een moeras.

Het staat stil, is niet in beweging te krijgen

en er zijn maar weinig vormen van leven mogelijk.

Je komt er niet in vooruit en

je komt er zelfstandig niet uit.

Als je jezelf ergens tegen wilt afzetten

dan geeft het mee en

als je iets wilt optillen dan

trekt het je alleen maar naar beneden.

Aan de bovenkant ziet het er vlak uit

maar dat komt omdat alles dat enig gewicht heeft

onder de oppervlakte wegzakt

in het grijsgrauwe...

uestion: Is het een lichamelijke aandoening in het brein? Is het een gevolg van de dingen die er in het verleden (niet) gebeurd zijn? Is het een gevolg van de dingen die er in het sociaal netwerk gebeuren (of ontbreken)?

nswer: Ja... (of misschien beter: "we weten het nog niet precies")

TOP

Dat er een lichamelijke biologische component aan depressie zit dat is te zien aan het gegeven dat medicijnen effect hebben. De transmittor (overdracht- / schakelstofjes) in ons brein worden door antidepressiva beïnvloed. Antidepressiva, zoals de naam al doet vermoeden, zijn medicijnen die een arts met kennis van zaken kan voorschrijven om depressieve klachten op te vangen.
Zo heeft het bekende Prozac bijvoorbeeld een serotonine verhogende werking. Maar ook vroeger was men er al van op de hoogte dat er middelen konden worden gebruikt die van invloed zijn op de manier van denken / voelen. Zo wordt Sint Janskruid al eeuwen bij neerslachtigheid voorgesteld.
Ook de bijwerking van alcohol is wat dat betreft schrijnend. Natuurlijk zijn er een aantal mensen die uit depressiviteit 'besluiten' om te veel te drinken (wat het natuurlijk waarschijnlijker maakt om onder alcoholverslaafden meer depressieve mensen tegen te komen). Maar inmiddels is het, andersom, toch ook wel duidelijk dat [alcohol héél vervelende bijwerkingen] heeft. Wanneer wij een gezond persoon van straat zouden plukken en een jaar lang te veel alcohol zouden voeren dan is de kans behoorlijk dat zoiemand depressieve klachten ontwikkeld zal hebben. Blijkbaar is er iets stuk gegaan of is er iets uit evenwicht geraakt door de bijwerkingen van de alcohol.

TOP

Het laatste is nog niet gezegd over de neurologie van de depressie maar het lijkt inmiddels wel duidelijk dat er een duidelijke neurologische component aan de ziekte 'depressie' zit. Ons brein is de bio-computer die onze gedachten en gevoelens mogelijk maakt. En als er problemen zijn op hard-ware niveau (in deze chemisch biologisch gestuurde 'computer'^*)note ook wel "wet-ware" genoemd).
Een argument voor de biologisch/lichamelijke kant van de ziekte depressie is het feit dat ook een genetische aanleg (kwetsbaarheid) voor het ontstaan van depressies te zien is: Wanneer er meer dan 2 familieleden een depressie hebben ontwikkeld dan is de kans 30 procent dat zo iemand een depressie ontwikkelt. Een dergelijke aanleg maakt dat een relatief mild trauma of een relatief beperkte tegenslag al tot een groot probleem kan worden. Natuurlijk is er dus ook de 70% bij wie dat niet gebeurt. Dus er is nog meer aan de hand maar daarover later.

TOP

Want er zijn nog andere dingen die wijzen op een somatische element van depressie. Want wanneer we gaan kijken naar de hoeveelheid cortisol (een energie-vrijmakend stofje dat we kennen als onderdeel van [fight/flight/fright reactie]) in het bloed dan lijkt dit in het bloed van depressieve mensen hoger te zijn dan het landelijk gemiddelde.

Technisch uitstapje

Wanneer er plotseling iets spannends gebeurt of wanneer wij in een stressvolle situatie terecht komen dan maakt ons brein een stofje CRF. Dit stofje maakt dat onze bijnieren cortisol gaan produceren. Normaal bestaat er een negatieve terugkoppeling waarbij een hogere hoeveelheid cortisol in het bloed er weer voor zorgt dat de release (uitstoot in het bloed) van de CRF weer wordt geremd. Er zijn wel onderzoekers die stellen dat deze negatieve terugkoppeling mogelijk minder zou zijn bij mensen met depressie. Wanneer men bijvoorbeeld CRF inspuit bij ratten dan geeft dit een depressief beeld. Er zijn ook mensen die stellen dat de kern (het gebiedje in het brein) dat CRF produceert ook wat vergroot zijn bij ratjes (en mensen?) met een aanleg voor depressie. Een abnormaal hyperactieve stressrespons zou dan ook een 'marker' zijn voor de verhoogde kans om een depressie te ontwikkelen.

Depressie zouden we dan kunnen zien als een verstoorde reactie op stress en er zijn zelfs onderzoekers die stellen dat een blokkade van de stressreactie daarmee een optimalere manier zou zijn om depressie voor te zijn.

TOP

uestion: Maar welke ratjes hebben nou meer kans op het ontwikkelen van een depressie?

nswer: Nou, het blijkt dat ratjes die in hun vroege jeugd dagelijks een aantal uur van de moeder zijn gescheiden meer gevoelig zijn voor stress en eerder depressief reageren. Zij hebben ook een hoger CRF-gehalte.
Als we dit CRF-verhaal naar mensen vertalen dan lijken er inderdaad ook duidelijke aanwijzingen te zijn dat regelmatige scheidingen van de opvoedende volwassenen en een traumatische jeugd meer kans op depressie geeft. We moeten dus niet alleen maar proberen om het optreden van depressie te willen verklaren vanuit de genetische aanleg. Immers, een gedeelte van de bovengenoemde verschijnselen zouden we bij mensen ook kunnen proberen te verklaren vanuit de dingen die zij hebben meegemaakt (of juist hebben gemist) in hun jeugd.
Onderzoek bij jonge kinderen van depressieve opvoeders blijkt bijvoorbeeld dat er minder blik-contact (liefdevol aankijken) en lichamelijk contact^**)note is van de kant van de depressieve ouderfiguur (die dit natuurlijk ook helemaal niet op kan brengen door haar/zijn eigen depressie). En we hebben net gezien dat de afwezigheid van ouderfiguren een duidelijke invloed kan hebben op het jonge kind.

TOP

uestion: Dus het ligt aan de vroege jeugd?

nswer: Nee, het is ook niet terecht om alleen maar te kijken naar de dingen die in de jeugd zijn gebeurd. Ook de dingen die we in het heden meemaken zijn van invloed. Als wij ernstige dingen meemaken in ons leven, als tegenslag op tegenslag onze hoop op een goede toekomst onderuit zaagt, dan is het niet onlogisch als er een depressieve periode volgt. Kübler-Ross heeft in haar werk over rouw ook beschreven dat [een voorbijgaande periode van depressie ook een min-of-meer vast onderdeel is van een rouw-periode]. In mijn werk met kankerpatiënten zie ik regelmatig dat depressieve periodes een normale reactie zijn als iemand zo'n heftige diagnose te verwerken krijgt van zichzelf of van zijn/haar partner.
Je zou zelfs bijna kunnen zeggen dat dergelijke grijze depri-periodes eigenlijk 'gezond' zijn in het verwerken van traumatische levenservaringen.
Daarbij zeg ik natuurlijk niet dat het 'gezond' is als iemand volledig wegzakt in een volwaardige depressie door een traumatische gebeurtenis. Ook een zogeheten reactieve depressie moet niet doorschieten. Maar de periode van lusteloze grauwe leegheid 'helpt' in dergelijke periodes wel om afstand te nemen van de dagelijkse routine; een moment van relatieve 'stilte' om de prioriteiten te heroverwegen.

TOP

Een belangrijke theorie voor het ontstaan van depressie is Martin Seligman's theorie van de aangeleerde hulpeloosheid.^***)note
Er is een experiment gedaan met honden in een kooi waarvan de vloer regelmatig een beetje onder stroom werd gezet. Deze honden konden de stroom ook weer uit zetten door op een grote rode handel te duwen.
In eerste instantie werden deze honden daar natuurlijk behoorlijk gestresst van maar na verloop van tijd werd de stress minder en waren zij gewend aan het feit dat de stroom gelijk uitging als zij tegen de handel duwden. Voor dit artikeltje van belang is de volgende stap in dit (toch wat sadistische) onderzoek: de handel werd losgekoppeld. De honden konden op de rode handel drukken wat zij wilden maar de stroom ging gewoon aan en na verloop van tijd weer uit zonder dat zij daarop van invloed konden zijn.
In het begin lieten zij weer een heel duidelijke stressreactie zien maar dit sloeg om in een apatische en vlakke houding. Deze honden hadden de hoop verloren dat zij van invloed konden zijn op hun situatie. Als het mensen waren geweest hadden we waarschijnlijk gevonden dat zij er depressief uitzagen.
En zelfs toen de rode handel weer werd verbonden was duidelijk te zien dat zij niet langer de hoop hadden dat het iets uit zou maken. Ook als zij er toevallig tegenaan liepen en de stroom dus zelf uitgezet hadden, dan nog betekende dat niet dat zij gebruik maakten van de mogelijkheden die zij hadden om van invloed te zijn op hun situatie.
Vertaald naar mensen: wanneer iemand het vertrouwen niet meer heeft dat zij handelingen ook het effect zullen hebben, de hoop niet meer heeft iets te kunnen veranderen aan de bestaande (vervelende) situatie, dan is de kans natuurlijk erg groot dat zo iemand ook niets meer probeert. En iemand die niets meer uitprobeert die heeft natuurlijk ook geen enkele kans meer dat er wèl een poging slaagt. Als er niets wordt geprobeerd dan is gelijk al zeker dat er ook niets verandert. De [ slachtoffer-positie (lees de info over T.A.) ] die daarbij hoort natuurlijk typisch een (levens)houding die maakt dat alle aandacht gaat naar de onmogelijkheid om iets te veranderen. Verder is het waarschijnlijk dat mensen die de hoop verloren hebben ook zullen blijven rondlopen met (meestal ingeslikte) irritaties.
Ook niet echt bevorderlijk voor het voorkomen van depressies. Een aantal therapeuten heeft op basis van hun klinische ervaring zelfs de mening dat depressies in de hand gewerkt kunnen worden doordat mensen hun irritaties inslikken in plaats dat zij zich uiten over de dingen die hen irriteren.

TOP

Depressief zijn is ook(!) een manier van denken.
Mensen hebben bepaalde attibuties over zichzelf en de wereld, bepaalde aannames waar zij al snel niet meer zo over nadenken. Sterker nog, mensen kunnen een bepaalde attributiestijl hebben die je in drie dimensies kunt opdelen:

1. De invloedssfeer
   • Er zijn mensen met een interne ("het ligt aan mij") denkstijl als er iets mis gaat,
   • en er zijn mensen met een externe ("het ligt aan anderen") manier van denken op zulke momenten.
2. De tijdsduur
   • Er zijn mensen die stabiele ("het zal altijd zo blijven") manieren van denken hebben,
   • tegenover mensen die een flexibele ("het kan veranderen") manieren van denken hebben over zichzelf en de wereld.
3. Het terrein
   • Er zijn mensen die globale ("het is overal zo") manieren van denken hebben,
   • tegenover mensen die een specifieke ("het is situatieafhankelijk") manieren van denken hebben over zichzelf en de wereld.

Voor de mensen die zich een beetje kunnen voorstellen hoe zulk soort aannames zullen uitwerken in de manier waarop mensen in het leven staan zal het al wel duidelijk zijn: de mensen die gewoonlijk een interne, stabiele & globale manier van denken hebben over de dingen die niet lukken, die hebben een duidelijk grotere kans op depressies. Zo sterk dat het wel een 'depressogene' attributiestijl wordt genoemd. "Het ligt aan mij, dat is altijd en overal zo geweest en dat zal alltijd en overal zo blijven"... dat is natuurlijk niet echt een denkstijl die veel ruimte laat voor hoop.
Nou is hoop niet altijd terecht en inderdaad wijst onderzoek uit dat depressieve personen vaak een realistischer kijk hebben op situaties (sadder but wiser)^****)note die zich voordoen terwijl optimisten 'last hebben' van een zekere 'illusion of control'. Deze 'illusie' maakt echter wel dat zij meer zullen uitproberen en dat er dus ook meer kans is dat zij eens iets uitproberen dat wel kans van slagen blijkt te hebben.

TOP

Ik hoop een beetje een kort overzicht te hebben gegeven over een aantal dingen die bij een depressie een rol kunnen spelen. Ik heb helemaal niet de hoop om volledig te zijn geweest in dit verband. Dat kan ook helemaal nog niet want de meningen over de oorsprong van depressie zijn soms nog behoorlijk tegenstrijdig.
'De depressie' bestaat misschien helemaal niet. Mogelijk is depressie zoiets als koorts, een reactie van het lichaam dat door verschillende oorzaken kan komen. In Amerika wordt over depressie ook wel geschreven als 'the common cold of mental illness.
In mijn persoonlijk idee (op basis van klinische ervaring en niet op wetenschappelijke gronden) is er soms sprake van een uitputtingssituatie. Wanneer een neurologisch circuit te lang wordt overbelast, dan beschermt het zichzelf op een gegeven moment tegen overbelasting en het circuit stopt met werken. Een soort 'shut down' als gevolg van 'information overflow'. De natuur lijkt zichzelf min-of-meer te hebben beschermd tegen een te hoge hoeveelheid leed. Als de hoop verloren is dat de toekomst verbeterd en het heden is te zwaar dan worden apatisch en stil, als was het om te voorkomen dat we nog meer tegenvallers meemaken. Depressie is een reactie van ons brein (in die zin biologisch en met medicijnen te beïnvloeden). Een reactie van een brein dat misschien wel geboren is met een bepaalde kwetsbaarheid (genetische aanleg) of een reactie die misschien door 'het leven' wel geoefend is doordat dezelfde tegenvallers zich te vaak hebben herhaald of doordat de klappen te hard zijn geweest. Een reactie die sterk de neiging heeft om tot een vicieuze cirkel te worden wanneer men doorschiet in het afsluiten van de rest van de wereld of wanneer men zich keer op keer niet de rust kan gunnen die nodig is voor de klappen die het leven heeft uitgedeeld.

Ondanks dat hier niet de volledige en laatste waarheid over depressie kon worden gegeven kan het wel belangrijk zijn om een beetje op de hoogte te zijn van de dingen die van invloed kunnen zijn op het ontstaan of het verloop van een depressie als jij of iemand die jou dierbaar is.
Daarvoor moet je natuurlijk wel weten wanneer er sprake zou kunnen zijn van een depressie. Daarom is de volgende vraag van belang:

[Hoe kan ik de symptomen van een depressie herkennen?]
(info over depressie deel 2)

TOP

*)Als ik in dit verband de term 'computer' gebruik

dan bedoel ik daarmee niet te zeggen dat ons brein niet meer is als een computer. Er zijn een aantal duidelijke verschillen tussen de natte, levende, warme cellen uit een brein en de silicon chips van een computer. De fysieke verschillen maken ook dat er waarschijnlijk extreem grote verschillen zijn in de mannier waarop een computer problemen oplost (algoritmen afdraait) en de manier waarop een brein naar de oplossingen zoekt van de problemen die het kan herkennen (heuristieken herkent). Toch lijkt de analogie tussen Software/Data - Computer hardware v.s. Gedachten/herinneringen - Brein verantwoord.
Geen software zonder hardware, geen gedachten / gevoel zonder wetware.

...terug naar de tekst

**)Petzold HG, Vier Wege der Heilung

in: Integrative Bewegungs- und Leibtherapie,Ein ganzheitlicher Weg Leibbezogener Psychotherapie, Jungfermann-Verlag, Paderborn 1988,ISBN3-87387-287-7

...terug naar de tekst

***)Martin Seligman's theorie van de aangeleerde hulpeloosheid wordt leesbaar beschreven in

Jansen A, Merckelbach H, Hout M v/dn

Experimentele psychopathologie: een inleiding,

Van Gorcum & Comp BV, 1992, Assen ISBN 90 232 26798

...terug naar de tekst

****)LB Alloy, LY Abramson

Judgement of contingency in depressed and in non-depressed students: sadder but wiser?

Journal of Experimental Psychology: General, 1979, 108, p. 441-485

...terug naar de tekst

Auteur (Copyright): Hans R. J. West

These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.

	Wegwijzer op deze HelpDisk	HelpDisk.nl
	Home-page van deze HelpDisk
	Inhoudelijke vragen

Copyright & Disclaimer , 20000105