TOP
Het belangrijkste wat ons mensen tot mensen maakt is dat wij (proberen te) communiceren met elkaar. Daarbij is een belangrijk onderdeel van het communicatieproces het "omgaan met kritiek". We komen er dagelijks mee in aanraking zowel in de thuissituatie, in onze relaties en vriendschappen, als op school en op het werk.Het woord "kritiek" komt oorspronkelijk uit het Latijn en het betekent "beoordelen" of "onderscheiden".
Het is zo belangrijk om kritiek te kunnen geven en te kunnen ontvangen omdat kritiek de springplank is tot de verbetering van de eigen vaardigheden en inzichten.
Helaas wordt het woord kritiek tegenwoordig voornamelijk als negatief ervaren. Maar dat is in ieder geval niet de oorspronkelijke betekenis. "Kritiek geven" betekent niets anders dan het geven van een oordeel, of het nou goed is of slecht. Zelfs het geven van complimenten zou je zo kunnen opvatten als kritiek.
Meten met twee maten -centrale attributiefout-
Omdat we als mens nou eenmaal voortdurend met de mensen om ons heen communiceren is het goed ons te realiseren dat we allemaal, in meer of mindere mate, last hebben van een paar grappige denkfouten op het gebied van succes en falen. In de (sociale) psychologie hebben deze de naam gekregen van de "centrale attributie fout": een paar algemene menselijke psychologische eigenschappen die er bij elkaar voor zorgen dat we de neiging hebben om te meten met twee maten, één voor onszelf en één voor de ander.Omdat we vaak het idee hebben dat anderen of de situatie de schuld zijn van zaken die niet goed gelopen zijn, kunnen we er maar moeilijk tegen als wij daar zelf op aangesproken worden (kritiek krijgen). Maar omdat het falen van iemand anders vaak aan henzelf wordt toegeschreven, zijn we echter wel geneigd om die ander daar op aan te spreken (kritiek geven). Dit wordt nog eens extra gevoelig voor die ander omdat we elkaar ook niet veel complimenten geven, terwijl dat wel heel motiverend werkt!
- Voor ons eigen succes houden we onszelf verantwoordelijk,
- ons eigen falen is de schuld van de situatie of de schuld van anderen.
- Wanneer anderen succes hebben dan herkennen we heel duidelijk de rol van de situatie (mazzel) of de invloed van derden (hulp).
- Het falen van anderen zijn wij snel geneigd toe te schrijven aan de manier waarop zij met hun eigen verantwoordelijkheden zijn omgegaan.
Al met al zorgen deze tegenstrijdige ideeën voor een goede voedingsbodem voor van allerlei misverstanden tussen mensen. Daarom is het voor mensen moeilijk om (op een goede manier) kritiek te geven aan elkaar. Net zoals het moeilijk is om kritiek van elkaar te kunnen verdragen.
En wat je dus nogal eens ziet gebeuren in het contact tussen mensen is dat zij hun kritiek inslikken. Zij denken bij zichzelf. "Laat nou maar, zo belangrijk is het niet." en zij houden hun kritiek voor zich.
Daar is natuurlijk op zichzelf niks mis mee... als we dat zouden kunnen!
Maar kunnen we dat? Nou, nee!
We zeggen niks maar omdat het er niet uit is gekomen groeit langzaam de irritatie, irritatie wordt ergernis, ergernis wordt boosheid en uiteindelijk hebben we alleen nog maar aandacht voor de punten waar we kritiek op hebben. Niet omdat zij zo belangrijk zijn maar omdat we ze zo vaak hebben ingeslikt. Vergis je niet over het aantal knallende ruzies tussen echtgenoten om het dopje op de tube tandpasta. Kleinigheden kunnen heel belangrijk worden door ze maar vaak genoeg voor je te houden. De emmer loopt niet over van de laatste druppel. De emmer loopt over omdat hij te lang niet is leeg geschept.
Als je mensen vraagt wat zij moeilijk vinden aan het geven van kritiek dan is het bijna altijd de angst dat het "groot wordt", dat mensen boos zullen worden of dat het de relatie aan zal tasten.
Nou tast het de relatie natuurlijk ook wel aan als je ineens een emmer leeg gooit omdat er één enkele druppel in valt. Zo'n opgespaarde boosheid kan veel schade aanrichten. Ook al, en daar komen we straks op, omdat de irritatie dan vaak niet meer over het gedrag gaat ("jij doet het dopje niet...") maar op de hele persoon ("Jij bent zo'n rotzooimaker want je laat altijd maar alles achter je kont slingeren en dan ben ook je nog te beroerd om even de tube tandpasta....").
En aan de andere kant. Als je geen kritiek mag geven dan besta je ook niet werkelijk. Als de ander geen rekening met jou hoeft te houden dan kan je je afvragen of die ander wel een relatie met jou heeft. Maar daarover [elders meer].En natuurlijk zijn er dan ook de mensen die hun angsten overschreeuwen. "Ik zeg iedereen altijd direct ongezouten de waarheid. Als ik met ze klaar ben doen ze het nooit meer..." Nee en veel contact hou je in de toekomst ook niet over. Want het is logisch, als je uiteindelijk niet de moed hebt om het contact aan te gaan over de dingen waar jij kritiek op hebt, dat je uiteindelijk als schreeuwlelijk wordt afgeserveerd.
Dat mensen moeilijk met kritiek kunnen omgaan is een algemeen menselijke onvolmaaktheid waar bijna iedereen wel last van heeft. De basis hiervan ligt in drie denkfouten die vaak onbewust een grote rol spelen.
- Je mag niet tekortschieten, je mag geen fouten maken (en zolang je zelf nog fouten maakt mag je niets zeggen van de fouten van een ander)
- Als iemand kritiek heeft, vindt hij/zij mij niet meer aardig (er wordt niet meer van mij gehouden, angst voor afwijzing)
- Wie kritiek geeft, heeft altijd gelijk.
Deze drie denkfouten vinden hun oorsprong vaak in de opvoeding. We leren dat het verschrikkelijk is als er kritiek gegeven wordt en onze ouders reageren soms enorm verstoord als wij hen kritiseren. Zo geven we deze denkfouten door van generatie op generatie en onderhouden zo onze onzekerheid. Dat is extra wrang omdat onzekerheid vaak voort komt uit onduidelijkheid en juist door kritiek te geven en te ontvangen op een goede manier wordt de situatie veel duidelijker. Want we onderscheiden twee soorten kritiek: [afbrekende], en [opbouwende] kritiek.
Als je jezelf wilt ontwikkelen en open wilt staan voor de mening van anderen om daarvan wilt leren dan is het een goede zaak stil te staan hoe je kritiek kunt geven en krijgen op een goede manier. Het grote voordeel van het leren van een positieve manier van kritiek geven is dat men het dan ook eerder aandurft om jou de kritiek te geven die jou kan laten groeien.
Afbrekende kritiek is kritiek waar je niets mee kunt aanvangen en die vaak kwetsend is. Het wordt bijvoorbeeld vaak gegeven in de vorm van verwijten ("jij bent ook altijd zo..."), dreigementen ("als jij niet dit, dan doe ik...") of zelfs scheldpartijen.
Afbrekende kritiek zegt vaak meer over de kritiekgever zelf. Deze projecteert dan zijn of haar eigen problemen, onmachtsgevoelens, de eigen kwaadheid, de eigen minderwaardigheidsgevoelens op jou.
Dit hoef je niet te accepteren! Wanneer je herkent dat iemand jou op onterechte wijze kritiseert dan kan je onderstaand artikel gebruiken om je te helpen om iemand te kritiseren op zijn manier van kritiek geven...
Opbouwende kritiek is kritiek waar je iets van kunt leren, die nieuwe openingen en mogelijkheden biedt. Met opbouwende kritiek kan je jouw vaardigheden vergroten. Je kunt er je voordeel mee doen.
Maar het is ook de meest ingewikkelde manier van kritiek geven. Je bent namelijk niet alleen maar negatief bezig om een beetje stoom af te blazen maar je probeert jezelf bij het geven van opbouwende kritiek een beetje in de schoenen van de klritiekontvanger te verplaatsen. "Wat zou je verder helpen?"
uestion: Betekent dit dat je altijd aardig moet zijn als je opbouwende kritiek geeft?
nswer: Jee (mijn favoriete antwoord)
Ja, want het moet aardig genoeg zijn om het aan te kunnen horen.
Nee, want het is soms erg belangrijk om de waarheid te zeggen. Ook als deze pijnlijk is.
Onderstaande items kunnen waarschijnlijk helpen om op een positieve/opbouwende manier kritiek te geven. Kritiek die hout snijdt, kritiek die iets verandert aan het gedrag van de ander die je kritiseert.
Goeie kritiek vereist wat voorwerk. [Waarom], [Wie], [Hoe] en [Beleefdheid] zijn belangrijk bij de voorbereiding.
Als je goed na gaat wat er aan de hand is dan wordt het makkelijker om het goede onderwerp te vinden. Soms moet je als het ware een laagje dieper kijken. Iets kan vervelend zijn, zodat je er kritiek op wilt geven maar misschien is het wel belangrijk om er even over na te denken waarom dat voor jou zo irriterend is.
Het vraagt soms ook even een moment van 'stilstaan bij jezelf' om erachter te komen wat je nou eigenlijk aan de hand is. Bijvoorbeeld de vraag "wat voel ik nou eigenlijk door dat gedrag van die ander?" is een belangrijke stap die veel vergeten wordt. Ook de vraag "wat doet hij/zij nou eigenlijk precies waar ik mij aan erger?" wordt vaak niet duidelijk beantwoord voordat iemand kritiek begint te geven. Daardoor blijft de kritiek een beetje hangen op het niveau van het ventileren van irritatie zonder dat er iets over de relatie wordt gezegd.
Zo is het bijvoorbeeld ook belangrijk dat je er nog even over nadenkt tot wie je de kritiek richt. Want dat is natuurlijk diegene voor wie het bedoeld is. Ga niet tegen A zeggen wat voor een kritiek je op B hebt, maar richt dat tot B zelf. Anders ben je bezig met roddelen en dat is echt maar heel zelden nuttig in het oplossen van problemen.
Vraag jezelf af waarom je de kritiek wilt geven en denk misschien even over het verschil tussen de wens om iets te veranderen en het afreageren van jezelf. Pas ook op voor projectie.
Verder kan het voor het verdere verloop van het gesprek handig zijn om er vast een beetje over na te denken welke reacties jou tevreden zouden kunnen stellen, of op z'n minst "waar zou je mee kunnen leven..."
Bedenk altijd als je kritiek geeft:Soms is het beter om ervoor te kiezen dat je geen (directe) reactie geeft van jouw kant. Soms is het verstandiger om er later op terug te komen (bijvoorbeeld als de emoties wat hoger zijn opgelopen). Het hangt er volledig vanaf wat de mogelijkheden van de situatie zijn en wat jij in die situatie wil bereiken.
- wat wil ik hiermee bereiken?
- hoe kan ik dat het beste aanpakken in deze situatie?
Zeg tegen de ander dat je iets wilt vertellen en vraag of dat gelegen komt.
Het is een stap die helaas vaak over geslagen wordt maar dergelijke beleefdheidsregels helpen je om te starten. Ze helpen om een sfeer te scheppen waarin de ander ook luistert naar de kritiek en maakt zo de kans groter dat de kritiek ook aan komt (en het gedrag van de ander verandert).
Het kan handig zijn in het kader van beleefdheid om ook positieve aspecten te benoemen van de persoon waar je kritiek op hebt.
Natuurlijk is het niet alleen de voorbereiding die belangrijk is en ook daarvoor zijn een aantal belangrijke tips te geven.
Geef je kritiek ook echt. Je hebt een mening... laat die ook horen. Het gebeurt maar al te vaak dat mensen hun kritiek inslikken en op laten lopen totdat het uiteindelijk irritatie of boosheid is geworden, hun kritiek opvreten tot het in depressie of psychosomatische klachten uitmondt*)note.
Praat altijd namens jezelf. Juist bij kritiek geven is het belangrijk om 'ik'-boodschappen te geven. "Iedereen baalt daarvan" is een hele andere boodschap als "ik baal daarvan". Het is een hele andere boodschap als je zegt "dit kan je niet doen omdat dit voor mij vervelend is" of "dit kan je niet doen omdat de buren/de familie/de andere medewerkers zullen denken dat..."
Kritiek geven is in beginsel het werken aan de relatie die je hebt met degene die jouw [kritiek ontvangt]. Praat dus vanuit jezelf. Een veelgehoorde tip is dan ook: Begin de zin met de kritiek met het woordje "ik". Ik zie, ik vind, ik voel, ik denk...Wanneer je met het woordje "jij" begint dan is de kans groot dat de toon gelijk verwijtend is: "Jij doet (altijd) ..." Nou, dan is het lastig om te blijven luisteren. Het is toch al lastig om naar kritiek te luisteren en zo'n verwijtend ondertoontje maakt het alleen maar moeilijker om naar kritiek te luisteren.
Minstens zo irritant is het wanneer mensen hun kritiek niet bij zichzelf houden maar er een algemeen item van maken. Misschien kent u wel de situaties waarin iemand zegt "Het zou prettig zijn als mensen eens wat minder..." terwijl zij eigenlijk bedoelen "Ik vindt dat jij te veel...". Door de kritiek op te blazen tot een algemeen item lijkt het misschien in eerste instantie wel makkelijker om kritiek te geven maar het geeft uiteindelijk vaak niet de gewenste resultaten.
Enerzijds kan het zijn dat mensen enorm geïrriteerd raken omdat zij in de dubbele situatie komen dat zij ook wel aanvoelen dat zij kritiek krijgen maar dat dit indirect gebracht wordt.
Anderzijds zie je nogal eens dat mensen hun schouders ophalen voor de indirecte kritiek. "Als 'men' dat vi""ndt, dan heb ik daar geen boodschap aan... dat moeten ze dan maar tegen mij zeggen..."
Richt kritiek op een bepaald gedrag in een bepaalde situatie en niet op de persoon. Zeg iets over het gedrag van de ander, de dingen die hij/zij doet. Want een veelgemaakte fout is dat er gepraat wordt over de hele persoon en niet over de dingen die iemand doet. Dat maakt het veel te groot. Het gaat erom dat de ander duidelijk snapt dat je geen kritiek hebt op hem/haar als persoon maar op de manier waarop hij/zij dingen doet, de wijze waarop de zaken worden aanpakt.
Het is het verschil tussen "ik vind het pijnlijk dat jij van mij steelt" versus "jij bent een dief". Of "ik moet twee keer zo hard werken omdat jij jouw werk niet afmaakt" versus "jij bent een luilak".
Denk er tevoren over na hoe jij jouw kritiek kunt verwoorden in termen van gedrag.
Je hebt het over een bepaald gedrag in het hier en nu, haal geen oude koeien uit de sloot; "jij doet ook altijd.....". Daar wordt het alleen maar groter van. Wanneer je al heel lang je mond gehouden hebt, dan is dat iets waar jij ook een rol in hebt. Dat kan je niet alleen maar de ander verwijten dus dat is meer iets dat je te bespreken hebt. Het geven van kritiek dat gaat, als het goed is, over de dingen die actueel zijn.
Spreek ook uit wat het effect van dat gedrag is op jouw gevoelens. Over een gevoel dat jij hebt valt niet te discussiëren. Wanneer kritiek geven vaak uitmondt in welles-nietes discussies dan is de kans groot dat de kritiekgever onvoldoende aandacht heeft besteed aan het uitspreken van het eigen gevoel.
Je hebt er, als het goed is, over nagedacht in de voorbereiding. Probeer daar gebruik van te maken. Vaak doe je er verstandig aan om van te voren één kernzin te bedenken die de lading dekt. Maak daarbij eventueel gebruik van dit simpele schema: "Ik voel mij ... omdat jij ... (niet) doet."Nou bestaat de kans dat jij, zoals erg veel mensen jouw irritatie te hoog hebt laten oplopen zodat je inmiddels er boos bent... Dat is jouw fout. Hoe begrijpelijk het misschien ook is, daar moet je niet de kritiek door laten kleuren. Ga dus niet dreigen of de ander kleineren, daar bereik je voornamelijk mee dat de ander stopt met luisteren.
Een belangrijk kriterium bij dit aspect is dat de inhoud van de boodschap ook moet kloppen met de manier waarop je iets zegt. Vriendelijk glimlachend vertellen dat je laaiend bent, trots kijkend zeggen dat je erg gekwetst bent, boos vertellen dat je verdrietig bent; het zijn allemaal manieren om misverstanden in de wereld te helpen.
Zeker wanneer jij er toe hebt besloten om jouw irritatie zo lang te laten oplopen dat het inmiddels woede is geworden, dan is het heel verleidelijk om de kritiek te gebruiken als machtsstrijd. Maak geen machtsspel van en zorg dat het geven van kritiek geen welles-nietes spel wordt, want daar schiet je niets mee op. Ga niet in de aanval en zorg ervoor niet dreigend op te treden wanneer je kritiek geeft. "Eigenlijk ben ik pas tevreden als ik de ander zie kruipen in het stof" is misschien heel begrijpelijk en menselijk. Maar het is niet de beste manier om de ontvanger van de kritiek te bewegen tot nieuw gedrag. Sterker nog, het is een valkuil waar je niet in moet stappen als je werkelijk veranderingen wilt bereiken met jouw kritiek.
Pas bij het geven van kritiek op dat je niet vervalt in algemeenheden. Heel makkelijk wordt de kritiek opgeblazen met globale termen als "nooit" en "altijd".
Daarmee verval je makkelijk in algemeenheden en verliest de boodschap zijn persoonlijk karakter. Hou het specifiek en persoonlijk. Iemand is niet "altijd & overal" hinderlijk. Maak duidelijk wanneer jij er wel last van hebt. Het is voor de ontvanger van de kritiek niet doenlijk om altijd en overal het gedrag te veranderen. Maar mogelijk wil iemand wel het gedrag aanpassen op de momenten dat jij er last van hebt.
Houd de kritiek zo kort mogelijk. Als gezegd, het is niet makkelijk om naar kritiek te luisteren dus dat kan je maar beter zo kort mogelijk houden want het is wel belangrijk dat de ander luistert naar de dingen die jij te vertellen hebt.
Val niet in herhalingen door tien keer hetzelfde te zeggen op een andere manier, bewandel geen zijwegen oftewel haal er geen andere dingen bij en houd geen lange monologen.
Ook als de kritiek erover gaat dat de ander nooit naar jou luistert, dan nog is dat geen reden om dat nou eens allemaal in een keer in te gaan halen. Vertel kort dat je in de toekomst meer spreektijd wenst
Het is heel belangrijk om het waarom van de kritiek te benoemen. Wat wil je graag veranderd zien met jouw kritiek. Welk gedrag van de ander zou je graag zien. Welke veranderingen zou jij graag zien.
Daarbij is het makkelijker om te horen wat iemand wel van jou zou willen als dat iemand wenst dat je iets stopt. Het kan dus strategisch handig zijn om erover na te denken hoe je het positief kan verwoorden. "Ik wil graag dat je méér of, vaker ... doet" is makkelijker om aan te horen dan "Ik wil dat je ... stopt, dat je met ... ophoudt". Misschien heb je zelfs de mogelijkheid om de sterke kanten van de persoon in kwestie te benoemen die het makkelijker zouden kunnen maken om het doel te bereiken wat jij graag wenst.
Na de eerste uiting van de kritiek ontwikkelt het gesprek zich verder. Ook daarbij zijn een aantal spelregels die dat op een positievere manier kunnen laten verlopen.
Ik sprak er zojuist al over dat het niet verstandig is om een machtsstrijd te starten als je kritiek wilt geven. Macht kan je bijvoorbeeld uitoefenen door iemand in het nauw te drijven. Een hele aardige manier kan zijn dat je iemand geen ruimte laat om te reageren op de dingen die je zegt. Blijkbaar is het alleen belangrijk wat ik vind als kritiekgever en oninteressant wat jouw mening is.
Kritiek ontvangen is nooit makkelijk. Geef de ontvanger dus ook even de tijd om te reageren op jouw kritiek.
Het kan in openbare situaties ook belangrijk zijn om niet alleen de kritiek maar ook de reactie openbaar te maken. Het komt nogal eens voor dat mensen bijvoorbeeld op de werkvloer openbaar ongezouten kritiek krijgen van de chef. Maar een antwoord kan alleen worden gegeven in de 'veilige situatie. van het bureau van 'de baas'. Ineens mag er niemand meer bij zijn als iemand zijn eigen verhaal verteld. De kritiekgever wordt er alleen maar sterker van als niet alleen de kritiek maar ook de reactie openbaar kan worden gemaakt.Geef de ander dus de tijd en/of gelegenheid om te reageren en vul dan ook niet voor de ander in. Want ook dat is een veelgemaakte fout. Er wordt niet werkelijk meer geluisterd, er wordt alleen maar vastgehouden aan het beeld dat de kritiekgever tevoren al had.
Luister goed naar de dingen die de ander terugzegt. Dat maakt het mogelijk om te snappen of de ander werkelijk heeft begrepen wat jij hebt gezegd. Als je de argumenten of gedachten van de ander snapt dan is de kans ook het grootst dat je er samen uit kunt komen en dat het geven van de kritiek een leer-ervaring is voor beiden.Het helpt ook om te herkennen wanneer iemand de kritiek persoonlijk neemt en niet tot gedrag beperkt.
Als iemand hoort "jij bent een lui kreng" terwijl je zei "ik zou het prettig vinden als je wat harder werkt" dan zal de belediging toch makkelijk in de lucht blijven hangen en de samenwerking kleuren. Het kan verstandig zijn om nog eens het gedrag te benadrukkken en uit te leggen waarom dat gedrag vervelend is (en welke mogelijkheden tot verbetering je ziet).
Over het algemeen zal je iemand kritiek geven omdat je gezamenlijk iets probeert te bereiken. Maak er dus ook een gezamenlijk probleem van. De vraag "Hoe kunnen we deze situatie samen oplossen?" is uiteindelijk het duidelijkste signaal dat je de ander serieus neemt en denkt dat je er samen wel uit zal komen.
Als je een dergelijke rij ziet lijkt het in het begin nogal ondoenlijk om op een positieve manier kritiek te geven. Maar geloof mij. Het werkt en het wordt steeds makkelijker.Bedenk dat je nooit de macht hebt om anderen te laten reageren zoals jij dat wilt. Je kunt jezelf veranderen, maar nooit een ander.
- *)psychosomatische klachten
- Begrijp mij goed. Ik probeer hier niet te zeggen dat psychosomatische klachten alleen maar "opgekropte kritiek" is. Daar is [veel meer over te zeggen]. Maar mensen die lichamelijke klachten of een ernstige ziekte hebben ontwikkeld, die hebben wel meer dingen die tot misverstanden kunnen leiden. Juist ernstig en chronisch zieken hebben er veel aan om heel bewust met kritiek om te gaan.
- ...terug naar de tekst
![[^]](../pics/pylupsml.gif)
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans
R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 20010309