uestion: Wat zijn basis emoties?
nswer: Daar zijn verschillende antwoorden op gegeven afhankelijk van de bril die de beantwoorder draagt. De sociale pscyhologie geeft daar bijvoorbeeld een ander antwoord op dan de klinische of de experimentele psychologie.
De Amerikaanse sociaal psychologe Lola Lopez geeft als belangrijkse emotionele drijfveren "hoop" & "angst"*)note. En daar is vanuit een sociaal perspectief veel voor te zeggen.
Als we iets willen zeggen over het gedrag van mensen op de kapitaalmarkt bijvoorbeeld, kopen zij aandelen of verkopen zij ze juist, dan kan ik veel voorspellen over hun gedrag als ik hun hoop en hun angsten ken. Zijn zij bang voor een beursval of voor halve informatie, hebben zij al veel geld verloren aan WorldOnline en dergelijke. Of hebben zij hun informatie voornamelijk van enthousiaste ooms die zonder veel kennis van zaken maar met veel hoop op "het grote geld" en veel vertrouwen in een "oneindig doorgroeiende internet markt" die "gerust tonnen verlies kan draaien" zonder ooit enig risico te lopen...
Maar niet alleen het gedrag van groepen mensen, ook de keuzen van een individu wordt voor een belangrijk deel bepaalt door het evenwicht tussen hoop en angst.
Wat zullen de keuzen zijn die ik maak als ik op mijn werk te horen krijg dat een extra taak op mijn bordje kan komen terwijl ik mijn werk al niet af krijg. Wat ga ik kiezen als een arts diagnostiseert dat het vlekje op de foto kwaadaardig is? Hoe bereid ik mij voor op een ontwenningsperiode als ik denk dat stoppen met roken "ondoenlijk" is?
Het leven zit vol met keuzen. Welke hypotheek ga ik aan, welke sudie start ik op, aan welke verzekeringen geef ik mijn geld uit, welke persoonlijkheidsaspecten van mijn partner vind ik belangrijk en welke vind ik nog steeds belangijk na vijf jaar?
Voor grote groepen mensen is inderdaad redelijk te voorspellen waar hun gedrag naartoe zal gaan als de algemene hoop en de algemene angsten bekend zijn. Maar voor de individuele mens die op een bepaald moment een bepaalde verstandige keuze moet maken is het belangrijk dat hij of zij ook begrijpt waar de hoop en waar de angst vandaan komt. Juist als je leert nadenken over de oorzaken van de angst en de oorzaken van de hoop dan heb je een belangrijke stap gedaan om je eigen leven sturing te geven.
Daarbij zijn natuurlijk manieren van denken belangrijk maar minstens zo belangrijk zijn onze andere emoties. Vaak ligt daar namelijk de reden dat we door blijven gaan met dergelijke manieren van denken ook al bewijst het leven dat het niet handig is om zo te blijven denken. Onze boosheid, onze honger naar wraak, onze onderliggende angsten, onze begeerte, onze liefde en zo voort. Juist daarop is de klinische psychologie gericht. Want juist in de klinische praktijk van de behandelend therapeut zullen mensen verstandiger met hun emoties willen leren omgaan.
Wanneer je dus vanuit de klinische praktijk naar emoties kijkt dan zal je andere dingen belangrijk vinden. Angst zal je zeker herkennen als basisemotie maar meestal zal de hoop niet echt als basisemotie benoemd worden door de mensen die in de klinische praktijk met mensen werken. Hoop kan wel degelijk een belangrijk gegeven zijn om aan te werken maar het is in die zin eerder een emotioneel gekleurd behandelresultaat dan een basisemotie.
Emoties zullen regelmatig een aanzienlijke rol hebben in de therapiepraktijk. Het komt namelijk veel voor dat mensen zo lang bepaalde gevoelens hebben onderdrukt dat zij oprecht niet meer weten wàt zij nou eigenlijk op een bepaald moment voelen bij de dingen die er in hun leven gebeuren. Soms geldt dat voor alle emoties. Soms geldt dat voor bepaalde emoties. Maar in veel gevallen moeten mensen weer opnieuw leren verwoorden wat ze nou uiteindelijk voelen.
Om er (opnieuw) woorden aan te geven wordt er regelmatig gebruik gemaakt van het lijstje met de zogenaamde vier basis-emoties:
- Blij
- Bedroefd
- Bang
- Boos
Bijvoorbeeld: Winkelman**)note Het is één van de instrumenten die je in therapie kunt gebruiken als iemand aangeeft dat ie niet meer weet wat ie voelt: "voelt deze emotie eerder als blij zijn, als bedroefdheid, als bang zijn of eerder als boosheid?" Een vraag om in ieder geval de basisrichting van de emotie te leren kennen. Later komt de nuancering wel.Alhoewel véél mgebruikt is het mij niet gelukt om de oorsprong van dit lijstje te vinden.
Er valt natuurlijk, juist in het praktische gebruik, wel wat voor te zeggen.
Blij wil iedereen wel zijn. Maar meer dan dat: veel van de problemen die mensen in hun leven op de hals halen ontstaan uiteindelijk doordat zij niet (meer) kunnen herkennen of zij bang zijn voor bepaalde dingen, boos zijn over bepaalde dingen of bedroefd zijn over dingen die in hun leven gebeuren. In therapie kan het belangrijk zijn dat mensen merken hoe onevenredig bang zij zijn voor afwijzing, hoeveel boosheid ze hebben weggeslikt of hoeveel verdriet zij zonder troost hebben. Niet dat altijd alles maar 'emotioneel gemaakt moet worden' in therapie. Het draait er gewoon om dat we ons gedrag in een bepaalde situatie beter zullen kunnen voorspellen als we weten wat er op de achtergrond emotioneel gebeurt. Zo zal het doel van de klinische therapie om die emoties uiteindelijk een adequatere plaats in gaan nemen in het leven.
Toch is dit lijstje met 4 B's waarschijnlijk toch ook wel sterk cultuurgebonden. Het is natuurlijk prettig voor het onthouden dat het allemaal met een B begint. Maar is het wel volledig? Klopt het nog wel?
Een andere manier om te zoeken naar basis-emoties is het bekijken van de E.E.G.'sEEG)EEGnote. Professor Wielant Machleidt uit Keulen heeft uitgebreid onderzocht hoe de ervaring van bepaalde emoties samenhing met specifieke patronen in de EEG-afleidingen.
Hij vond daarbij basis-emoties die hij iets anders verwoorde:
- angst,
- agressie,
- verdriet,
- afwachting / nieuwsgierigheid,
- vreugde.
Zo zag hij bijvoorbeeld bij een 'gezond' proefpersoon die nog aangesloten zat aan de monitor een beeld ontstaan dat sprekend op het beeld van depressieve patiënten leek, toen hij vroeg naar haar vriend. Hij wist niet dat de relatie kortgeleden was beeindigd.
In het aparte kopje hieronder wordt nog wat nader ingegaan op de relatie tussen EEG's en emoties (voor de geïnteresseerden)
Andere onderzoekingen naar het bestaan van basis-emoties hebben bijvoorbeeld aandacht besteed aan de relatie tussen de lichamelijke expressie van emoties en de ervaring van die emoties. Zo heeft Susanna Bloch een interessant onderzoek gedaan naar adembewegingen en (basis)-emoties***)note. Door enerzijds te kijken naar de manier waarop emoties door ervaren acteurs werden vorm gegeven en anderzijds te kijken naar de mate waarin bepaalde emoties (en sets van herinneringen) op te halen waren middels bepaalde manieren van ademen zijn door haar zes basis emoties gedefiniëerd:
- joy/laughter,
- sadness/crying,
- anger/agression,
- fear/anxiety,
- erotic love &
- tenderness.
Het bleek dat neutrale medewerkers aan het onderzoek ook makkelijk bepaalde emotioneel gekleurde herinneringen kregen als hen gevraagd werd om op een bepaalde manier te ademen, wat de directe relatie tussen onze lichamelijkheid en de emotionaliteit onderstreept.
- Definitie van basisemotie/emotional effector patterns volgens Bloch:
- a complex and dynamic functional state of the entire organism, triggered by an external or internal stimulus, integrated in the central nervous and neuroendocrine systems, involving simultanously a particular group of effector organs (visceral, humoral, neuromuscular) AND a subjective experience (feeling).
Vooropgesteld: Het is eigenlijk de vraag of er wel gesproken kan worden over 'de basisemoties' want wat natuurlijk ingewikkeld wordt wanneer wij spreken over basis-emoties is de vraag of dit niet leeftijdafhankelijk is. Verder is het natuurlijk de vraag welke gevoelens nog als "emotie" worden ingeschaald. Zo wordt bijvoorbeeld (willekeurige keuze) door Herngreen & Ladee gepleit om ook pijn als emotie te waarderen****)note. Maar zou dat dan ook betekenen dat we honger en dorst als 'emotie' in moeten schalen? Wanneer we met Frijda*****)note het communicatief karakter van de emotie serieus willen nemen dan lijkt pijn misschien wel heel erg 'basis' maar niet zo sterk 'emotie' als we het alleen maar hebben over weefselbeschadiging. Als we aan de andere kant serieus nemen hoe wij geraakt kunnen worden wanneer wij iemand zichtbaar pijn zien lijden, dan behoort het misschien toch wel degelijk tot het veld van de emoties...
We kunnen "basis" uitleggen in de zin van de ontwikkeling die wij doormaken. Dan lijken de emoties die wij in de 6e mnd pre- tot 3e mnd post-nataal meemaken redelijk 'basaal'. In de integratieve therapie onderscheid Petzold******)note.
Eventueel aan te nemen basis-emoties zijn daarbij te herkennen aan hun expressie:
- agressieve expressie (honger, irritatie) waarbij het kind 'erop af gaat' met een zekere opwinding,
- evasive expressie (angst, pijn, aversie) waarbij het kind zich ervan weggaat / zich terugtrekt,
- existerende expressie (lust, interesse, exploratie) waarbij 'er naartoe gaan' zichtbaar is,
- irenische expression (welbehagen, geborgenheid) waarbij het zichtbaar is hoe het kind erin op gaat en het voortduren van de huidige situatie op de voorgrond staat.
We kunnen 'basis' uitleggen aan de hand van de gebieden in ons brein waar de gevoelens worden verwerkt. Dat heeft bijvoorbeeld het voordeel dat 'seksuele opwinding' door de lichamelijk emotionele veranderingen in de puberteit ook een andere lading krijgen dan daarvoor. Seksuele opwinding overigens die ik graag nog eens onderzocht zou zien op EEG-niveau want gezien de onderzoeksopzet van Machleid kon dit wel eens een emotie zijn die uit de boot gevallen is omdat zij tevoren al niet als emotie was gedefinieerd.
Het zal duidelijk zijn dat het in therapie handig is om terug te grijpen op de wetenschappelijke realiteit als dat maar enigszins mogelijk is. Er gebeurt in de therapiewereld al zoveel op basis van geloofjes en volgelingen van oorspronkelijk denkers.
Maar het zal inmiddels óók duidelijk zijn dat er geen definitief antwoord te geven is op de vraag "Wat zijn nou precies de basis-emoties?"
Het valt in een vergelijkend onderzoekje wel op dat een aantal van de klinisch gebruikte B's op verschillende plaatsen terug komen. En met de opmerking van Vroon "het nut van een model is zo groot als de bruikbaarheid" in het achterhoofd heb ik ervoor gekozen om het eerder genoemde rijtje met B's van de basisemoties enigszins uit te breiden. Een lijstje, in willekeurige volgorde, dat volwassen mensen kan helpen om te herkennen welke emotionele reacties van een bepaald moment in te delen.
- Mogelijke Basis-emoties:
- Beschadiging (van aversie tot pijn)
- Blijdschap / welBevinden
- Benieuwd (van verwachting tot actieve nieuwsgierigheid)
- Bang (van paniek tot angst)
- Beschadiging (van aversie tot pijn)
- Boos
- Bedroefd
- Begerig
Waarbij, als gezegd, mengvormen mogelijk zijn.
En, last but not least, veel mensen zouden erbij gebaat zijn wanneer zij in de gaten zouden hebben hoe waardevol het zou zijn als zij opnieuw de nieuwsgierigheid konden herontdekken als basis-emotie.
Wielant Machleidt van de Klinik und Poliklinik fŸr Neurologie und Psychiatrie in Köln vroeg in 1989 aan 32 proefpersonen om de hun meest conflictueuze en vrolijke life-events op te schrijven. Vervolgens werd alle apparatuur aangesloten om spectrum-E.E.G., hartfrequentie etc. te meten. Eenmaal aangesloten werd de proefpersonen gevraagd om de beschreven situaties te herbeleven en "stop" te zeggen op het moment van de sterkste emoties.
Hieruit waren specifieke herkenbare EEG-patronen te destileren die bij verschillende personen bleken op te treden. Apart herkenbaar zijn binnen de Theta-, Delta-, Alpha- & Bèta-frequenties: Erwartungsgefühle, Wut, Angst, Trauer & Freude. Zo was de alpha-intensiteit heeft minimaal bij angst en maximaal bij blijdschap terwijl dit voor de theta-intensiteit precies omgekeerd was.
Professor Machleidt ziet deze emoties als basisemoties, andere zijn volgens hem mengsels. Ook onbewuste gevoelens blijken herkenbaar te zijn in de EEG's. Dit opent volgens hem natuurlijk nieuwe mogelijkheden voor therapie en diagnostiek, maar vereist een bijzondere verantwoordelijkheid en ethiek van de therapeut.
Literatuur: - Wiesendanger H, Das Gehirn fühlt mit, Psychologie heute 17,1990/12,p 9-10
- Ciompi L, Die Hypothese der Affektlogik, Spektrum der Wissenschaft '93/2,p76-87
- *) Lopez L.
- Between Hope and Fear: the Psychology of Risk, Advances in experimental social psychology
- 1987, vol 20, p. 255-295
- ...terug naar de tekst
![[^]](../pics/pylupsml.gif)
- **)Winkelman CL
- 50 tips stresshantering, Samsom BedrijfsInformatie, Intermedia bv,1993, Alphen a/dn Rijn
- ...terug naar de tekst
- ***)Bloch S, Lemeignan M
- Precise respiratory-posturo-facial patterns are related to specific basic emotions, Bewegen & Hulpverlening 1992/1 p31-39
- ...terug naar de tekst
- ****)Herngreen H, Ladee G
- Chronische pijn in de verzekeringskundige praktijk. De verzekeringskundige en de "pijnpatiënt", T. Soc. Geneesk.'78,Jaarg 56 Afl.:7 Blz.:198-211
- ...terug naar de tekst
- *****)Frijda NH
- De Emoties, 1993 Bert Bakker, Amsterdam, 2e druk, ISBN90351135209
- ...terug naar de tekst
- ******)Petzold HG
- Integrativ Therapie in der Lebensspanne, 1990 voorpublicatie Junfermann-Verlag -Paderborn
- ...terug naar de tekst
Auteur (Copyright): Hans R. J. West
These pages, and all contents, are Copyright © 1996-2005 by
(New Media), Utrecht, Holland.
All rights reserved.
![[wegwijzer]](../pics/kompas.gif){kind=small} |
Wegwijzer op deze HelpDisk |
 HelpDisk.nl |
![[HelpDisk]](../pics/smlhelpd.gif){kind=small} |
Home-page van deze HelpDisk | |
![[antwoorden]](../pics/lampje.gif){kind=small} |
Inhoudelijke vragen |
![[ design by: H @ n s ]](../pics/dsignhns.gif){kind=small}
inhoud: Hans R.J. West
layout: H@ns
Copyright & Disclaimer , 20010407
TOP